Συνέντευξη με την Τέσυ Μπάιλα για το librotime.com

O Μάνος Κοντολέων συγκαταλέγεται στους συγγραφείς των οποίων η λογοτεχνική σταδιοδρομία έχει συνδεθεί στενά με την ανάπτυξη της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, ιδιαίτερα με την ανανέωση της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας και την επέκταση των ορίων της προς το ενήλικο αναγνωστικό κοινό. Από την πρώτη του επίσημη εμφάνιση στην ελληνική λογοτεχνική σκηνή το 1969 και την έκδοση των πρώτων βιβλίων του το 1979 μέχρι σήμερα, έχει αναπτύξει ένα αξιοσημείωτα ποικίλο έργο που περιλαμβάνει περισσότερους από εβδομήντα τίτλους, όπως μυθιστορήματα, διηγήματα, παραμύθια, θεατρικά έργα και δοκίμια. Παράλληλα με τη δημιουργική του γραφή, η ενασχόλησή του με την λογοτεχνική κριτική, τη μετάφραση, τις εκδόσεις και τους μεγάλους πολιτιστικούς οργανισμούς αντανακλά μια μακροχρόνια και ουσιαστική δέσμευση στη λογοτεχνία. Σε όλη τη μυθοπλασία του, η αναζήτηση της ταυτότητας, η επιθυμία, η ελευθερία της προσωπικής επιλογής και η σχέση του ατόμου με την κοινωνία διαμορφώνουν ένα λογοτεχνικό σύμπαν στο οποίο οι χαρακτήρες καλούνται να αντιμετωπίσουν τόσο τις δυνάμεις που διαμορφώνουν τη ζωή τους όσο και την επιθυμία τους να τις ξεπεράσουν. Η μακροχρόνια προσφορά του στη λογοτεχνία έχει αναγνωριστεί μέσω πολυάριθμων έγκριτων λογοτεχνικών βραβείων και διακρίσεων, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Έχει λάβει τρία Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας, για το μυθιστόρημά του για νέους Μάσκα στο Φεγγάρι (1997), Πολύτιμα Δώρα (2009) και Η Μάσκα του Καπετάνιου (Η Μάσκα του Καπετάνιου), το οποίο έλαβε το Κρατικό Βραβείο Νεανικής Λογοτεχνίας το 2022. Οι διακρίσεις του περιλαμβάνουν επίσης βραβεία από το Ελληνικό Τμήμα της IBBY (Διεθνής Επιτροπή Βιβλίων για Νέους), ενώ το έργο του έχει κερδίσει αναγνώριση από διεθνείς οργανισμούς αφιερωμένους στην παιδική λογοτεχνία. Το 2024, έλαβε το Βραβείο Λογοτεχνικού Βιβλίου για Νέους Αναγνώστες από το περιοδικό Ο Αναγνώστης για το Ποτέ Πριν… (Ποτέ Πριν…). Ένα ιδιαίτερα σημαντικό ορόσημο στην λογοτεχνική του καριέρα ήταν η υποψηφιότητά του για το Βραβείο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν του 2026, μια από τις πιο αναγνωρισμένες διεθνείς διακρίσεις στην παιδική και νεανική λογοτεχνία, η οποία έφερε για άλλη μια φορά το έργο του στην προσοχή της διεθνούς λογοτεχνικής κοινότητας. Πέρα από αυτές τις θεσμικές διακρίσεις, αυτό που καθορίζει τη λογοτεχνική ταυτότητα του Κοντολέοντα είναι η διαρκής δέσμευσή του στην εξερεύνηση της ανθρώπινης φύσης μέσα από τις αντιφάσεις και τους εσωτερικούς της αγώνες. Στα βιβλία του, η παιδική ηλικία και η εφηβεία παραμένουν σε συνεχή διάλογο με την ενηλικίωση, ενώ η μυθολογία, η ιστορική εμπειρία και η σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα παρέχουν διαφορετικά σημεία εκκίνησης για την εξερεύνηση της ανθρώπινης κατάστασης. Από την Ιστορία ενός Ευνούχου και την Ερωτική Αγωγή μέχρι την Κασσάνδρα στη Μαύρη Άμμο και το πρόσφατο μυθιστόρημά του Τρίποντο και Πιρουέτα, το λογοτεχνικό του βλέμμα στρέφεται σε άτομα που διεκδικούν το δικαίωμα να ορίζουν τη ζωή τους, συχνά αψηφώντας τις κοινωνικές συμβάσεις και τους προκαθορισμένους ρόλους. Στις απαντήσεις του στη συνέντευξη που ακολουθεί, τονίζει ότι η κατανόηση ενός χαρακτήρα απαιτεί την αναγνώριση των κινήτρων και των αντιφάσεων του, ακόμη και όταν οι επιλογές του συγκρούονται με τις πεποιθήσεις του συγγραφέα. Αυτή η προσέγγιση στη μυθοπλασία αγκαλιάζει την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης εμπειρίας και υποστηρίζει την ελευθερία της λογοτεχνικής έκφρασης. Στη συζήτησή του με το LibroTimes, ο Μάνος Κοντολέων αναλογίζεται το λογοτεχνικό του ταξίδι και συζητά τη σχέση μεταξύ μνήμης και δημιουργικότητας, επιθυμίας και προσωπικής ελευθερίας, τη θέση της νεανικής λογοτεχνίας και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η σύγχρονη εκδοτική δραστηριότητα. Επίσης, εξετάζει τη σημασία της προστασίας του χρόνου που χρειάζεται ένα βιβλίο για να βρει τους αναγνώστες του και τη σημασία της ενίσχυσης της διεθνούς παρουσίας της ελληνικής λογοτεχνίας. Οι απαντήσεις του αποκαλύπτουν έναν συγγραφέα που συνεχίζει να αντιμετωπίζει κάθε νέο έργο ως μια απαιτητική συνάντηση με τη γλώσσα, τον χαρακτήρα και τα ερωτήματα που τον συνοδεύουν από την αρχή της δημιουργικής του ζωής. Για τον Κοντολέοντα, η γραφή παραμένει μια διαρκής εξερεύνηση της ανθρώπινης εμπειρίας, διαμορφωμένη από τα ερωτήματα που τον συνόδευσαν σε όλη τη λογοτεχνική του καριέρα και ανανεώνεται με κάθε ιστορία που επιλέγει να διηγηθεί. Τέσι Μπάιλα Η λογοτεχνική σας καριέρα εκτείνεται σε περισσότερες από πέντε δεκαετίες και περιλαμβάνει έργα που απευθύνονται σε διαφορετικές γενιές αναγνωστών. Αν ξαναεπισκεπτόσασταν τα πρώτα σας γραπτά σήμερα, θα αναγνωρίζατε σε αυτά τον συγγραφέα που έχετε γίνει ή θα συναντούσατε κάποιον που τώρα θα χρειαζόταν να γνωρίσετε ξανά από την αρχή; Τι πιστεύετε ότι έχει παραμείνει αμετάβλητο στην καρδιά της γραφής σας; -Θα αναγνώριζα τον εαυτό μου, ακόμα κι αν υπάρχουν σελίδες που θα ήθελα να αναθεωρήσω σήμερα. Η χρονική απόσταση σε βοηθά να διακρίνεις τις αδυναμίες σου, αλλά και να δεις πόσο νωρίς εμφανίστηκαν οι ανησυχίες που εξακολουθούν να σε απασχολούν. Η αναζήτηση της ταυτότητας, της αγάπης, της συνάντησης με τον άλλον ήταν παρούσες στο γράψιμό μου από την αρχή. Δίπλα τους είναι η ανάγκη να βρω τη μορφή που θα επιτρέψει σε μια συγκεκριμένη ιστορία να αναπνεύσει με τον δικό της τρόπο. Έχω αλλάξει, φυσικά. Θα ανησυχούσα αν δεν το είχα κάνει. Αλλά εξακολουθώ να νιώθω μέσα μου το άτομο που έγραψε εκείνα τα πρώτα κείμενα. Άλλοτε τον διορθώνω, και άλλοτε μου θυμίζει μια τόλμη που κινδυνεύω να ξεχάσω. -Έχετε γράψει ότι όταν νιώθετε αισιόδοξοι, γράφετε για παιδιά. όταν ονειρεύεστε μια επανάσταση, γράφετε για εφήβους. και όταν φοβάστε, γράφετε για ενήλικες. Αυτή είναι μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική οπτική για την ταυτότητά σας ως συγγραφέα. Σε ποιο βαθμό η συναισθηματική σας κατάσταση καθορίζει τον λογοτεχνικό κόσμο στον οποίο επιλέγετε να εισέλθετε κάθε φορά που γράφετε; Υπάρχει κάτι σε αυτή τη δήλωση που συχνά παραλείπεται: όταν είμαι «ή θέλω να είμαι» αισιόδοξος. Το γράψιμο μπορεί να αναζητήσει ένα συναίσθημα που μου λείπει. Το παιδί με φέρνει πιο κοντά στη δυνατότητα να εμπιστευτώ τη ζωή, ο έφηβος στην ανάγκη να αμφισβητήσει τον κόσμο που του παραδίδεται, ο ενήλικας στην επίγνωση της απώλειας και των προσωπικών περιορισμών. Αυτές οι καταστάσεις συνυπάρχουν μέσα μου. Κάθε ιστορία, ωστόσο, έρχεται να ρίξει περισσότερο φως σε μία από αυτές. Και όταν μιλάω για επανάσταση, εννοώ επίσης αυτή τη βαθιά προσωπική εξέγερση ενός εφήβου που αποφασίζει ότι έχει το δικαίωμα να καθορίζει τη ζωή του. -Στα βιβλία σας, η παιδική ηλικία και η εφηβεία αναδύονται επανειλημμένα ως περίοδοι κατά τις οποίες διαμορφώνονται οι βαθύτερες σχέσεις μας με τον εαυτό μας και τους άλλους. Πιστεύετε ότι η ενηλικίωση είναι μια συνεχής προσπάθεια να κατανοήσουμε τι μας συνέβη κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής μας; Και πόσο συχνά η λογοτεχνία επιστρέφει σε εκείνα τα μέρη όπου η μνήμη έχει αφήσει κάτι ανεξήγητο; Δεν θα υποβάθμιζα ολόκληρη την ενήλικη ζωή σε μια ερμηνεία της παιδικής μας ηλικίας. Μας συμβαίνουν και αργότερα πράγματα που αλλάζουν βαθιά τον τρόπο που υπάρχουμε. Ωστόσο, στα πρώτα μας χρόνια μαθαίνουμε τι σημαίνει να μας αγαπούν, να μας απορρίπτουν, να μας ζητούν να γίνουμε κάτι που μπορεί να μην είμαστε. Αυτά τα μαθήματα συχνά επιμένουν, ακόμα και όταν έχουμε ξεχάσει τι τα ώθησε. Η λογοτεχνία επιστρέφει σε αυτά τα μέρη επειδή μπορεί να δώσει μορφή σε ένα συναίσθημα που είχε παραμείνει άφωνο. Ενδιαφέρομαι ιδιαίτερα για το πώς ένας ενήλικας θυμάται το παιδί που κάποτε ήταν και πόσο διαφορετικά μπορεί να κατανοήσει την ίδια παλιά σκηνή σήμερα. -Στο πρόσφατο μυθιστόρημά σας «Τρίποντο και Πιρουέτα», δύο έφηβοι με διαφορετικά ενδιαφέροντα συναντιούνται σε μια περίοδο που αναζητούν την ταυτότητά τους. Η ιστορία διερευνά το δικαίωμα του ατόμου να αναγνωρίζει και να εκφράζει ποιος πραγματικά είναι. Πώς προσεγγίζετε, μέσω της λογοτεχνίας, εκείνη την ευάλωτη στιγμή που ένας νέος αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι η προσωπική του αλήθεια μπορεί να έρθει σε σύγκρουση με τις προσδοκίες των γύρω του; Προσπαθώ να προσεγγίσω αυτή τη στιγμή μέσα από αυτά που νιώθουν ο Άλεκ και ο Κλείτος: τις σιωπές τους, την έλξη τους, τον φόβο τους μήπως χάσουν την αγάπη ή την αποδοχή των άλλων. Το μπάσκετ και ο χορός είναι δύο τρόποι με τους οποίους κατοικούν στο σώμα τους, ενώ όσοι τους περιβάλλουν έχουν ήδη τις δικές τους ιδέες για το πώς πρέπει να είναι ένα αγόρι. Η αγάπη τους τους καλεί να αναγνωρίσουν κάτι που δεν μπορούν πλέον να προσπεράσουν. Εκεί αναζητώ την ένταση του μυθιστορήματος. Με ενδιαφέρει η διαρκής φύση των εφηβικών συναισθημάτων και αντιδράσεων. Οι εκφράσεις που χρησιμοποιεί ένας νέος σήμερα αλλάζουν γρήγορα, αλλά η λαχτάρα να αγαπηθεί για αυτό που είναι παραμένει. -Η νεανική λογοτεχνία καλείται συχνά να αντιμετωπίσει ζητήματα ταυτότητας, σεξουαλικότητας, αποκλεισμού και κοινωνικών προκαταλήψεων. Πώς μπορεί ένας συγγραφέας να προσεγγίσει τέτοια θέματα χωρίς να περιοριστεί από μια διδακτική πρόθεση που περιορίζει την ελευθερία της μυθοπλασίας; Πού, για εσάς, βρίσκεται η ισορροπία μεταξύ κοινωνικής ευαισθησίας και λογοτεχνικής αυτονομίας; Ξεκινάω με τους χαρακτήρες και την ιστορία τους. Αν ξεκινήσω με ένα συμπέρασμα που θέλω να διδάξω, διακινδυνεύω να αναγκάσω τους χαρακτήρες μου να το αποδείξουν. Και τότε θα έχω χάσει τη λογοτεχνία. Φυσικά και έχω κοινωνικές και πολιτικές απόψεις, και αυτές επηρεάζουν τον τρόπο που βλέπω τον κόσμο. Αλλά οι χαρακτήρες μου χρειάζονται χώρο για να διστάσουν, να κάνουν λάθη, ακόμη και να με αμφισβητήσουν. Ο έφηβος αναγνώστης δικαιούται αυτή την πολυπλοκότητα. Η κοινωνική ευαισθησία αποκαλύπτεται στο πόσο προσεκτικά ακούς κάποιον που συνήθως δεν ακούγεται και στο πόσο ειλικρινά μεταφέρεις την εμπειρία του. Ο αναγνώστης θα αποφασίσει τι σημαίνει αυτή η εμπειρία για αυτόν. -Από την Ιστορία Ευνούχου και την Ερωτική Αγωγή μέχρι την Κασσάνδρα στη Μαύρη Άμμο (Η Κασσάνδρα στη Μαύρη Άμμο), η επιθυμία, το σώμα, η ερωτική εμπειρία και οι περιορισμοί που επιβάλλονται στην ανθρώπινη ύπαρξη μας προσκαλούν να εξετάσουμε αυτά τα έργα μέσα από μια κοινή θεματική προοπτική. Τι σας ενδιαφέρει περισσότερο στη σχέση μεταξύ επιθυμίας και προσωπικής ελευθερίας; Μπορούν οι άνθρωποι να γνωρίσουν πραγματικά τον εαυτό τους χωρίς να αντιμετωπίσουν τις δικές τους επιθυμίες; Με απασχολεί τι συμβαίνει όταν ένα άτομο αισθάνεται ότι το σώμα του βρίσκεται υπό την εξουσία κάποιου άλλου: της οικογένειας, μιας κοινωνικής σύμβασης, μιας πολιτικής ή θρησκευτικής επιβολής. Η επιθυμία μπορεί στη συνέχεια να γίνει μια αρχική αναγνώριση του εαυτού, αλλά μπορεί επίσης να αποκαλύψει πράγματα που δυσκολευόμαστε να αποδεχτούμε. Δεν πιστεύω ότι οτιδήποτε επιθυμούμε είναι αυτόματα δίκαιο ή ότι έχουμε το δικαίωμα να το απαιτήσουμε από ένα άλλο άτομο. Το άλλο άτομο έχει τη δική του ελευθερία και το δικό του σώμα. Η αντιμετώπιση της επιθυμίας μας περιλαμβάνει αυτή την επίγνωση. Στα βιβλία που αναφέρετε, με ενδιαφέρει ακριβώς η ένταση μεταξύ αυτού που λαχταρά ένα άτομο και αυτού που επιτρέπεται ή επιτρέπει στον εαυτό του να βιώσει. -Στο έργο σας (Κασσάνδρα στη Μαύρη Άμμο), στρέφεστε σε μια μορφή από την αρχαία μυθολογία που συνδέεται με τη γνώση, την προφητεία και την αδυναμία να κάνει τον εαυτό της να πιστέψει. Τι σας οδήγησε να επιλέξετε την Κασσάνδρα και ποιες δυνατότητες σας προσέφερε η μυθολογία για την εξερεύνηση της ανθρώπινης κατάστασης σε σχέση με τη δύναμη, τη μοίρα και την αλήθεια; Η Κασσάνδρα απασχολούσε τις σκέψεις μου από την εφηβεία μου. Με συγκινούσε η μοναξιά κάποιου που βλέπει την καταστροφή να πλησιάζει και δεν μπορεί να κάνει τους άλλους να ακούσουν. Καθώς έγραφα, ήθελα να έρθω πιο κοντά στη γυναίκα πίσω από την προφήτισσα, να της δώσω επιθυμίες και μια εσωτερική ζωή που να εκτείνεται πέρα από τον οικείο ρόλο της. Κατά την ερμηνεία μου, είναι ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι μπορεί να αντιληφθεί μέσω της λογικής αυτό που οι άλλοι αρνούνται να αναγνωρίσουν. Η μυθολογία προσφέρει χαρακτήρες ικανούς να υποστηρίξουν διαφορετικές ερμηνείες. Μέσω της Κασσάνδρας, θα μπορούσα να εξερευνήσω πώς η εξουσία υπαγορεύει επίσης τον τρόπο με τον οποίο θα ακουστεί η αλήθεια, ποιος έχει το δικαίωμα να μιλήσει και ποιος είναι καταδικασμένος να μην γίνει ποτέ πιστευτός. -Στα μυθιστορήματά σας, συχνά συναντάμε χαρακτήρες που έρχονται αντιμέτωποι με προσωπικά διλήμματα, κοινωνικές συμβάσεις και πτυχές του εαυτού τους που δυσκολεύονται να αποδεχτούν. Πόσο σημαντικό είναι για εσάς να κατανοήσετε τις επιλογές των χαρακτήρων σας, ακόμη και όταν αυτές οι επιλογές συγκρούονται με τις δικές σας πεποιθήσεις; Υπάρχει κάποιο σημείο στη διαδικασία της γραφής όπου ένας συγγραφέας πρέπει να δώσει στους χαρακτήρες του την ελευθερία να ακολουθήσουν τα δικά τους μονοπάτια; Πρέπει να κατανοήσω έναν χαρακτήρα για να τον γράψω, ακόμα και όταν οι πράξεις του είναι εντελώς ξένες προς εμένα ή αντίκεινται στις πεποιθήσεις μου. Η κατανόηση δεν τους απαλλάσσει από την ευθύνη. Μου επιτρέπει, ωστόσο, να δω την πορεία που τους έφερε εκεί και να αποφύγω την εύκολη επιλογή μιας έτοιμης ετικέτας. Οι χαρακτήρες αποκτούν την ελευθερία τους καθώς αποκτούν μια συνεκτική εσωτερική ζωή. Μπορεί να έχω σχεδιάσει μια εξέλιξη και στη συνέχεια να συνειδητοποιήσω ότι αυτό το συγκεκριμένο άτομο δεν θα μπορούσε να την ακολουθήσει. Σε αυτό το σημείο, πρέπει να επανεξετάσω το σχέδιό μου. Φυσικά, παραμένω υπεύθυνος για τη σύνθεση του έργου. Η ελευθερία ενός χαρακτήρα απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή από εμένα, ώστε οι επιλογές του να είναι πειστικές και να έχουν συνέπειες. -Παράλληλα με τη δημιουργική σας γραφή, έχετε ασχοληθεί εκτενώς και με την λογοτεχνική κριτική. Πώς συνυπάρχουν μέσα σας ο δημιουργικός συγγραφέας και ο κριτικός αναγνώστης; Υπάρχουν στιγμές που η κριτική σας επίγνωση δυσχεραίνει τη δημιουργική διαδικασία ή μήπως σας επιτρέπει να αναγνωρίζετε με μεγαλύτερη ακρίβεια τις δυνατότητες και τους περιορισμούς ενός κειμένου; Θα έλεγα ότι γράφω για βιβλία άλλων ανθρώπων κυρίως ως συγγραφέας και ως αναγνώστης με πολυετή αναγνωστική εμπειρία. Ο όρος «κριτικός» προϋποθέτει μια ολοκληρωμένη εικόνα που δεν ισχυρίζομαι ότι κατέχω. Όταν διαβάζω, με απασχολεί ιδιαίτερα το πώς διαμορφώνεται μια ιστορία: η γλώσσα της, η δομή της, η οπτική γωνία μέσα από την οποία μας επιτρέπεται να δούμε τους χαρακτήρες της. Αυτό σίγουρα ανατροφοδοτεί το δικό μου έργο. Κατά τη διάρκεια του πρώτου προσχεδίου, πρέπει να παρακολουθώ την ιστορία. Αργότερα, πρέπει να εξετάσω αν αυτό που νόμιζα ότι έγραφα υπάρχει στην πραγματικότητα στη σελίδα. Και όταν συζητώ για το έργο ενός άλλου συγγραφέα, επιδιώκω μια συζήτηση που θα βοηθήσει έναν άλλο αναγνώστη να το προσεγγίσει. -Είστε ανάμεσα στους συγγραφείς που συνέβαλαν στην καθιέρωση της διασταυρούμενης λογοτεχνίας στην Ελλάδα, μιας μορφής λογοτεχνίας ικανής να προσελκύσει αναγνώστες διαφορετικών ηλικιών. Πιστεύετε ότι η κατηγοριοποίηση βιβλίων ανάλογα με την ηλικία υπηρετεί πραγματικά τη λογοτεχνία ή δημιουργεί τεχνητά όρια στην αναγνωστική εμπειρία; Τι επιτρέπει σε ένα λογοτεχνικό έργο να συγκινήσει εξίσου έναν έφηβο και έναν ενήλικα; Οι συστάσεις ηλικίας μπορούν να βοηθήσουν κάποιον να επιλέξει ένα βιβλίο, αρκεί να λαμβάνουν υπόψη και την αναγνωστική εμπειρία. Γίνονται προβληματικές όταν λειτουργούν ως απαγόρευση ή υπαγορεύουν πόση πολυπλοκότητα επιτρέπεται να περιέχει το έργο ενός συγγραφέα. Οι έφηβοι ήδη βιώνουν δύσκολα και σύνθετα συναισθήματα. Και οι ενήλικες κουβαλούν μέσα τους την εφηβεία τους, συχνά με ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα. Ένα μυθιστόρημα crossover μπορεί να φτάσει και τους δύο, χωρίς να τους υποχρεώσει να το διαβάσουν με τον ίδιο τρόπο. Ο ένας μπορεί να αναγνωρίσει κάτι που βιώνει τώρα, ο άλλος κάτι που μόλις τώρα είναι σε θέση να καταλάβει. Αυτή η διαφορετική συμμετοχή στην ίδια ιστορία με ενδιαφέρει πολύ. -Η σχέση μεταξύ λογοτεχνίας και κοινωνικής πραγματικότητας αποτελεί ένα επαναλαμβανόμενο μέλημα σε όλο το έργο σας. Σε μια εποχή που ο δημόσιος λόγος χαρακτηρίζεται συχνά από ταχύτητα, πόλωση και υπεραπλουστευμένες ερμηνείες, τι μπορεί να συμβάλει η λογοτεχνική αφήγηση στην κατανόησή μας για τους άλλους; Μπορεί η μυθοπλασία να καλλιεργήσει μια βαθύτερη ηθική επίγνωση χωρίς να αναλάβει τον ρόλο της ηθικής διδασκαλίας; Η αφήγηση μας ζητά να παραμείνουμε κοντά σε ένα άλλο άτομο για λίγο. Να το δούμε μέσα στο διάστημα της ζωής του, των σχέσεών του, των αντιφάσεων του. Ο δημόσιος λόγος συχνά αρκείται σε μια ετικέτα και θεωρεί το ζήτημα λήξαν. Η λογοτεχνία μπορεί να κάνει αυτή την εύκολη κρίση πιο δύσκολη. Ένα άτομο που βιώνει τον αποκλεισμό αποκτά ένα όνομα, μια φωνή, μια καθημερινή ζωή. Δεν παραμένει πλέον μια αφηρημένη κατηγορία που μπορεί να απορριφθεί χωρίς προσπάθεια. Αυτό έχει και πολιτική σημασία, επειδή η προκατάληψη συχνά βασίζεται στην άρνηση να γνωρίσουμε το άτομο που κρίνουμε. Δεν πιστεύω, φυσικά, ότι το διάβασμα μας κάνει απαραίτητα καλύτερους ανθρώπους. Αλλά μπορεί να κλονίσει μια από τις βεβαιότητές μας, και αυτή είναι μια ουσιαστική αρχή. -Έχετε υπηρετήσει τη λογοτεχνία με ποικίλες ιδιότητες, ως συγγραφέας, κριτικός, μεταφραστής, σύμβουλος εκδόσεων και μέλος λογοτεχνικών οργανισμών. Πώς έχει αλλάξει η σχέση μεταξύ συγγραφέων, εκδοτών και αναγνωστών κατά τη διάρκεια αυτών των δεκαετιών; Πιστεύετε ότι το σημερινό εκδοτικό τοπίο αφήνει επαρκή περιθώρια για έργα που απαιτούν χρόνο, συγκέντρωση και ένα πιο απαιτητικό επίπεδο εμπλοκής από τους αναγνώστες; Κατά τη διάρκεια αυτών των δεκαετιών, αισθάνομαι ότι η ζήτηση για γρήγορα αποτελέσματα έχει ενταθεί. Ένα βιβλίο αναμένεται να τραβήξει την προσοχή αμέσως, ενώ ο συγγραφέας συχνά αναμένεται να είναι συνεχώς παρών πέρα από τις σελίδες του. Η άμεση επικοινωνία με τους αναγνώστες είναι ενδιαφέρουσα, αλλά η συνεχής δημοσιότητα μπορεί να απορροφήσει τον χρόνο και την ενέργεια που χρειάζεται η συγγραφή. Απαιτητικά έργα συνεχίζουν να εκδίδονται και υπάρχουν εκδότες που τα υποστηρίζουν. Το ερώτημα είναι αν τους δίνεται και χρόνος να βρουν τους αναγνώστες τους. Ένα βιβλίο μπορεί να αποκτήσει τη σημασία του πολύ μετά την αρχική του δημοσίευση. Πρέπει να προστατεύσουμε αυτή τη αργά αναπτυσσόμενη σχέση αν θέλουμε η έκδοση να διατηρήσει το εύρος και τη διαρκή ζωτικότητά της. -Έχετε γίνει μάρτυρας αλλαγών στις αναγνωστικές συνήθειες από πρώτο χέρι, από μια εποχή που τα βιβλία ήταν ένα από τα κύρια μέσα διαμόρφωσης της φαντασίας μέχρι τη σημερινή κυριαρχία της ψηφιακής εικόνας. Πώς βλέπετε τη σχέση μεταξύ των νεότερων γενεών και της ανάγνωσης; Τι πρέπει να αλλάξει στον τρόπο με τον οποίο οι οικογένειες, τα σχολεία και τα πολιτιστικά ιδρύματα εισάγουν τη λογοτεχνία στους νέους, ώστε η ανάγνωση να παραμείνει μια προσωπική επιλογή και όχι μια ακόμη υποχρέωση; Αποφεύγω να αντιμετωπίζω τους νέους ως μια γενιά που έχει χάσει κάτι που όλοι κάποτε κατείχαμε. Παλαιότερα, οι τακτικοί αναγνώστες δεν αποτελούσαν ολόκληρη την κοινωνία. Οι εικόνες προσφέρουν τώρα άλλους τρόπους αφήγησης ιστοριών, τους οποίους πρέπει να κατανοήσουμε. Ταυτόχρονα, η ανάγνωση έχει τη δική της ξεχωριστή ποιότητα: αφήνει σε κάθε άτομο το περιθώριο να φανταστεί τι υποδηλώνουν οι λέξεις. Για να αγαπήσει ένα παιδί αυτή την εμπειρία, βοηθάει να βλέπει ενήλικες που διαβάζουν από προσωπική ανάγκη, να έχει πρόσβαση σε βιβλία και να μπορεί να επιλέγει. Τα σχολεία πρέπει να δημιουργούν χώρο για συζήτηση, ακόμη και για διαφωνία με ένα έργο. Μια ζωντανή βιβλιοθήκη και ένας δάσκαλος που μοιράζεται τη χαρά της ανάγνωσης μπορούν να προσφέρουν πολλά. -Μετά από τόσα χρόνια δημιουργικής εργασίας, με δεκάδες βιβλία, διαφορετικούς αφηγηματικούς κόσμους και διαδοχικές γενιές αναγνωστών, ποια είναι η σχέση σας σήμερα με την αβεβαιότητα που συνοδεύει κάθε νέο έργο; Η συγγραφή εξακολουθεί να σας οδηγεί σε ανεξερεύνητες περιοχές του εαυτού σας ή νιώθετε ότι επιστρέφετε, με διαφορετικούς τρόπους, στα ίδια θεμελιώδη Η αβεβαιότητα παραμένει. Η εμπειρία με βοηθά να αναγνωρίσω ορισμένες δυσκολίες, αλλά δεν μπορεί να γράψει το επόμενο βιβλίο για μένα. Κάθε έργο μου ζητά να βρω ξανά τον ρυθμό του, την απόστασή μου από τους χαρακτήρες του, τις λέξεις που του ταιριάζουν. Φυσικά, επιστρέφω σε ερωτήματα που με συνοδεύουν εδώ και χρόνια. Αλλάζω όμως κι εγώ, και έτσι το ίδιο ερώτημα μπορεί να αποκτήσει διαφορετικό βάρος. Ένας χαρακτήρας που κάποτε μπορεί να έκρινα αυστηρά μπορεί τώρα να είναι κάποιος που θέλω να κατανοήσω πιο βαθιά. Αυτή η μετατόπιση με ενδιαφέρει. Όσο μια ιστορία μπορεί να με οδηγήσει κάπου που δεν περίμενα, νιώθω ότι έχω έναν λόγο να συνεχίσω. Το άγχος δεν έχει εξαφανιστεί. Έχω μάθει να εργάζομαι παράλληλα με αυτό. -Η υποψηφιότητά σας για το Βραβείο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν του 2026 αντιπροσώπευε σημαντική διεθνή αναγνώριση της μακροχρόνιας συμβολής σας στην παιδική και νεανική λογοτεχνία. Τι σήμαινε για εσάς αυτή η υποψηφιότητα μετά από τόσες δεκαετίες λογοτεχνικής δημιουργίας και πώς βλέπετε τη θέση της ελληνικής παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας στον διεθνή λογοτεχνικό κόσμο σήμερα; Η υποψηφιότητα μου έφερε μεγάλη χαρά και με συγκίνησε βαθιά καθώς αναπολούσα το ταξίδι που προηγήθηκε. Νιώθω ευγνώμων σε όσους επέλεξαν να υποστηρίξουν το έργο μου και να το παρουσιάσουν πέρα από τα όρια της γλώσσας μας. Τέτοιες ευκαιρίες έχουν σημασία και για την ελληνική λογοτεχνία για παιδιά και νέους, όπου υπάρχουν καταξιωμένες και πολύ διαφορετικές φωνές τόσο μεταξύ συγγραφέων όσο και μεταξύ εικονογράφων. Η διεθνής παρουσία τους απαιτεί μεταφράσεις, διαρκείς συνεργασίες και ανθρώπους που γνωρίζουν τα έργα και μπορούν να τα συστήσουν με προσοχή. Τα ελληνικά βιβλία έχουν να προσφέρουν περισσότερα από μια εικόνα της χώρας μας. Μπορούν να συμμετάσχουν στη συζήτηση για το πώς μεγαλώνει ένας άνθρωπος, πώς αγαπά και πώς διεκδικεί τη θέση του στον κόσμο.