Αργύρης Κόσκορος
«Παρερμηνείες»
Μικροδιηγήματα
Εκδόσεις Θράκα
Πιστεύω πως οι μύθοι εξακολουθούν να ζουν όσο οι συγγραφείς ανακαλύπτουν μέσα τους καινούργια ερωτήματα. Οι ήρωες και τα γεγονότα τους έχουν διασχίσει τους αιώνες επειδή κάθε εποχή αναγνώρισε σε αυτά κάτι από τις δικές της αγωνίες. Έχοντας και ο ίδιος κατά καιρούς επιστρέψει σε μυθολογικά πρόσωπα, αντιμετωπίζω με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις σύγχρονες επανατοποθετήσεις τους. Με ενδιαφέρει κυρίως αν η διαφορετική ματιά κατορθώνει να φωτίσει μια ανθρώπινη συνθήκη που η εξοικείωσή μας με τον μύθο μάς είχε εμποδίσει να προσέξουμε.
Αυτό το ενδιαφέρον μού προκάλεσαν οι ‘Παρερμηνείες’ του Αργύρη Κόσκορου, από τις Εκδόσεις Θράκα. Μικρά πεζά, κάποτε ελάχιστων γραμμών, τα οποία συνομιλούν με την αρχαία μυθολογία και την Ιστορία, αναζητώντας πίσω από τα παραδεδομένα γεγονότα τις επιθυμίες, τους φόβους και τις σχέσεις εξουσίας που μπορεί να τα διαμόρφωσαν. Ο τίτλος διαθέτει μια εύστοχη ειρωνεία: εκείνο που χαρακτηρίζεται παρερμηνεία ίσως είναι μια δυνατότητα κατανόησης την οποία η επικρατέστερη αφήγηση άφησε στο σκοτάδι.
Στη «Φυγή», για παράδειγμα, η Ευρώπη πλησιάζει τον ταύρο επιθυμώντας να γνωρίσει από κοντά τη θεϊκή ομορφιά. Η εξέλιξη είναι γνωστή, αλλά ο συγγραφέας στέκεται στην απόσταση ανάμεσα στη δική της πρόθεση και σε όσα ακολούθησαν. Το πρόσωπο που έχουμε συνηθίσει να αναγνωρίζουμε μέσα από την αρπαγή του αποκτά μια προηγούμενη, προσωπική επιθυμία. Και αυτή η επιθυμία μάς καλεί να αναλογιστούμε πόσο συχνά η ζωή κάποιου περιγράφεται αποκλειστικά μέσα από τις πράξεις εκείνου που τον εξουσίασε.
Στο ακόμη συντομότερο «Ακταίων και Άρτεμις», η θεά αποδίδει τη δική της δικαιοσύνη. Η λακωνικότητα οξύνει το ερώτημα για το ποιος ορίζει την παράβαση και ποιος διαθέτει τη δύναμη να επιβάλει την τιμωρία – Όταν έστειλε τα λαγωνικά της να τον κατασπαράξουν, δεν του κρατούσε καμιά κακία. Το έκανε γι’ αντιστάθμισμα. Πριν από λίγο είχε την ευτυχία να τη δει γυμνή. Το λες αλλιώς δικαιοσύνη.
Ενώ στο «Περί σωτηρίας», η συνάντηση της εμπειρίας του Οδυσσέα με εκείνη του Ορφέα αποκαλύπτει την τραγική απόσταση ανάμεσα στη γνώση ενός κινδύνου και στη δυνατότητα να προφυλαχθεί κανείς από αυτόν. Η ομορφιά που απειλεί να αφανίσει τον άνθρωπο μπορεί συγχρόνως να είναι εκείνη που δίνει νόημα στη ζωή του.
Ανάλογη οξυδέρκεια χαρακτηρίζει τη «Νήσο μακάρων». Οι θεοί εγκαταλείπουν την ευτυχισμένη πολιτεία των θνητών, επειδή αδυνατούν να ανεχθούν την ανθρώπινη ευδαιμονία. Και στον νέο τους τόπο, η μεταθανάτια τάξη αναπαράγει τις γνωστές ιεραρχίες: οι κατακτητές αναλαμβάνουν και πάλι να κρίνουν τα όπλα. Η ειρωνεία αποκτά σαφές πολιτικό βάρος. Ακόμη και η υπόσχεση ενός άλλου κόσμου μπορεί να οργανωθεί από εκείνους που κυριάρχησαν στον προηγούμενο.
Η «Αρχαιολογία», πάλι, με συγκίνησε για τη διακριτική της τρυφερότητα. Μπροστά στην εξαφάνιση ενός ολόκληρου κόσμου, η Δήμητρα ανακαλύπτει σε έναν σύντομο επιτύμβιο αποχαιρετισμό όσα κινδυνεύουν να χαθούν. Η ανθρώπινη αγάπη γίνεται το μικρό θραύσμα που μπορεί να συγκρατήσει τη μνήμη μιας ζωής. – Αφού κατάφερε ένας ολάκερος κόσμος να χωρέσει σε δυο λέξεις πριν να χωθεί στο χώμα, ίσως κάποτε κι απ’ τις λέξεις αυτές να ξαναβλαστήσει.
Η ποιητικότητα γεννιέται από την ίδια την επιλογή της εικόνας και από το βάρος που αποκτούν οι λιγοστές λέξεις.
Αυτή θεωρώ και ουσιαστική αρετή της γραφής του Κόσκορου: ξέρει να επιλέγει τη στιγμή στην οποία θα σταθεί. Η έκταση των κειμένων επιτρέπει στη λεπτομέρεια να αναλάβει μεγάλο αφηγηματικό φορτίο, ενώ η ειρωνεία συνυπάρχει με τη μελαγχολία και την ευαισθησία. Ο αναγνώστης καλείται να συνεχίσει μέσα του τη σκέψη που το κείμενο έχει θέσει σε κίνηση.
Έναν μόνο ενδοιασμό θα κατέθετα, σχετικό με την εκδοτική φροντίδα. Ορισμένα πρόσωπα και περιστατικά ενδέχεται να μην είναι γνωστά στον μέσο αναγνώστη. Σύντομες σημειώσεις στο τέλος του βιβλίου θα του επέτρεπαν να αναγνωρίσει πληρέστερα την αφετηρία και, επομένως, τη σημασία της συγγραφικής μετατόπισης. Θα υποστήριζαν έτσι τη συνάντησή του με κείμενα που μας προσκαλούν να ξανακοιτάξουμε τους μύθους — και, μέσα από αυτούς, τις δικές μας βεβαιότητες.
Περί Ου 25/10/2026
(622 λέξεις)
