«Το Pride είναι μια έκφραση που θέλει με ένα τρόπο μαζικό και εντυπωσιακό να κάνει γνωστό στους άλλους πως υπάρχει το διαφορετικό και αυτό το διαφορετικό πρέπει να γίνεται αποδεχτό. Η λογοτεχνία από τη φύση της δεν έχει μαζικότητα και απεχθάνεται τον εντυπωσιασμό. Αναζητά υπόγειους δρόμους ανακάλυψης και χρησιμοποιεί διακριτικούς -αν και πολύχρωμους- φωτισμούς για να αφαιρέσει σκοτεινές κηλίδες, μα και να χρωματίσει άλλες με διαφορετικό τρόπο»
Με αφορμή το νέο του εφηβικό μυθιστόρημα «Τρίποντο και Πιρουέτα» (Εκδόσεις Πατάκη), ο Μάνος Κοντολέων μιλά για την αναζήτηση της ταυτότητας, τον πρώτο έρωτα, τον φόβο της αποκάλυψης και τη δύναμη της αποδοχής. Σε μια περίοδο όπου η συζήτηση γύρω από το Pride και την ορατότητα των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων παραμένει πιο επίκαιρη από ποτέ, ο πολυβραβευμένος συγγραφέας εξηγεί γιατί οι ιστορίες που μιλούν για τη διαφορετικότητα δεν έχουν στόχο να προκαλέσουν, αλλά να φωτίσουν ανθρώπινες εμπειρίες που για χρόνια έμεναν στο περιθώριο. Μέσα από τους ήρωες του βιβλίου του, δύο εφήβους που ανακαλύπτουν τον εαυτό τους και τον πρώτο τους έρωτα, καταθέτει σκέψεις για την ελευθερία της έκφρασης, τη σημασία της λογοτεχνίας και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να είναι αυτό που πραγματικά είναι.
-Κύριε Κοντολέων, διαβάζοντας το νέο σας βιβλίο «Τρίποντο και πιρουέτα», έχει κανείς την αίσθηση ότι το μεγαλύτερο βάρος για τους ήρωες δεν είναι ο έρωτας αλλά ο φόβος της αποκάλυψης. Πιστεύετε ότι σήμερα οι νέοι άνθρωποι φοβούνται λιγότερο να είναι ο εαυτός τους σε σχέση με παλαιότερες γενιές;
Νομίζω πως οι σημερινοί νέοι άνθρωποι έχουν από τη μια τη δυνατότητα να εκφράσουν την ιδιαιτερότητά τους, αλλά και από την άλλη πάντα υπάρχει η κυρίαρχη άποψη που όχι απλώς αντιστέκεται, αλλά και συχνά επιτίθεται. Κάτω από αυτό το πρίσμα μπορεί κανείς να ερμηνεύσει τη βία μεταξύ των εφήβων. Σε κάθε περίπτωση, πιστεύω πως αν και πολλά έχουν αλλάξει από την εποχή της δικιάς μας εφηβείας, πάντα η απόφαση ενός ατόμου να υπερασπιστεί την ιδιαιτερότητά του μέσα στο προσωπικό του κύκλο παραμένει δύσκολη στην πλήρη εφαρμογής της.
Ας πούμε -έτσι για να γίνω πιο σαφής- πόσα πιστεύετε θα είναι τα σχολεία που θα έχουν το θάρρος να προτείνουν αυτό το μυθιστόρημα στους μαθητές τους στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο; Κι όμως μαθητές σαν τους ήρωές μου πολλοί υπάρχουν μέσα στις τάξεις.
Και επίσης, ας μην ξεχνάμε πως αυτά που συμβαίνουν στη χώρα μας δεν είναι παρόμοια με ότι μπορεί να συμβαίνει σε άλλες χώρες και όχι μόνο της Ανατολής, αλλά και της ευρύτερης Ευρώπης.
-Η σχέση των δύο αγοριών παρουσιάζεται ως μέρος της ενηλικίωσής τους και όχι ως «θέμα» που χρειάζεται να εξηγηθεί ή να δικαιολογηθεί. Πόσο σημαντικό θεωρείτε να υπάρχουν στην ελληνική εφηβική λογοτεχνία ιστορίες όπου οι ΛΟΑΤΚΙ+ χαρακτήρες απλώς ζουν, αγαπούν και μεγαλώνουν όπως όλοι οι άλλοι;
Γιατί θα πρέπει κανείς να εξηγήσει, να υπερασπιστεί κανείς μια σχέση με ερωτική χροιά ανάμεσα σε άτομα του ίδιου φύλου; Η ίδια η δημιουργία ενός λογοτεχνικού έργου σαν και το «Τρίποντο και πιρουέτα» είναι μια στάση υποστήριξης της άποψης πως ερωτική (συναισθηματική και σεξουαλική) έλξη μπορεί να υπάρξει και μεταξύ δυο αγοριών όπως και μεταξύ δυο κοριτσιών. Το ανθρώπινο σώμα έλκεται από ανθρώπινο σώμα. Οι όποιοι διαχωρισμοί αυτής της έλξης, νομίζω πως είναι κοινωνικά δημιουργήματα. Άρα -για να απαντήσω στην ερώτησή σας -θεωρώ σημαντικό το να γράφονται και να κυκλοφορούν τέτοια έργα όχι γιατί θα κομίσουν κάτι το νέο, αλλά γιατί με τον τρόπο τους θα βοηθήσουν να κατανοήσουμε τον άλλον, τον όποιον άλλον που δεν είναι σαν κι εμάς… Ή που εμείς θα θέλαμε να είμαστε σαν κι αυτόν.
–Με αφορμή το γεγονός ότι κάθε χρόνο ανοίγει η συζήτηση γύρω από το Pride και την ορατότητα, πιστεύετε ότι η λογοτεχνία μπορεί να βοηθήσει τους νέους ανθρώπους να αισθανθούν λιγότερο μόνοι και πιο ελεύθεροι να εκφράσουν αυτό που πραγματικά είναι;
Το Pride είναι μια έκφραση που θέλει με ένα τρόπο μαζικό και εντυπωσιακό να κάνει γνωστό στους άλλους πως υπάρχει το διαφορετικό και αυτό το διαφορετικό πρέπει να γίνεται αποδεχτό. Η λογοτεχνία από τη φύση της δεν έχει μαζικότητα και απεχθάνεται τον εντυπωσιασμό. Αναζητά υπόγειους δρόμους ανακάλυψης και χρησιμοποιεί διακριτικούς -αν και πολύχρωμους- φωτισμούς για να αφαιρέσει σκοτεινές κηλίδες, μα και να χρωματίσει άλλες με διαφορετικό τρόπο.
-Οι πρωταγωνιστές σας, ο Άλεκ και ο Κλείτος, μοιάζουν εκ πρώτης όψεως να ανήκουν σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Πότε γεννήθηκαν μέσα σας αυτοί οι δύο ήρωες και τι ήταν αυτό που θέλατε να τους φέρει κοντά;
Θα μπορούσα να σας απαντούσα με μια μόνο φράση: Το δικαίωμα σε μια ταυτότητα. Αλλά θα γίνω πιο αναλυτικός.
Από πολύ νωρίς συνειδητοποίησα και στη συνέχεια εδραίωσα την άποψη πως ένα από τα βασικότερα στοιχεία της ταυτότητας του καθένας μας, είναι η σεξουαλικότητά του. Και αυτό το στοιχείο αναζητούμε -μα και μας καλλιεργείται- από τα παιδικά μας χρόνια. Οπότε ήταν λογικό να το χρησιμοποιήσω και σε ένα από τα πρώτα μου παιδικά βιβλία. Στη συλλογή διηγημάτων «Γάντι σε ξύλινο χέρι» (1986) υπάρχουν δυο διηγήματα που με πολύ διακριτικό τρόπο θέτουν το θέμα της ταυτότητας και από την πλευρά ενός αγοριού και από την πλευρά ενός κοριτσιού. Στη συνέχεια στο cross over μυθιστόρημά μου «Μάσκα στο φεγγάρι» (Κρατικό Βραβείο 1997) ο κεντρικό ήρωας είναι ένας ομοφυλόφιλος ηθοποιός, ενώ η ηρωίδα στο μυθιστόρημα μου «Δάχτυλα πάνω στο σώμα της» (2015) έχει λεσβιακές σχέσεις. Και σε άλλα έργα μου υπάρχουν χαρακτήρες με ιδιαίτερη σεξουαλική συμπεριφορά –«Ερωτική αγωγή» (2003), «Αμαρτωλή πόλη» (2016).
Τώρα -και με την πείρα που έχω μετά από κοντά 50 χρόνια συγγραφικής παρουσίας- θέλησα να γράψω ένα μυθιστόρημα για τον πρώτο έρωτα δυο εφήβων. Γιατί περί αυτού πρόκειται -ένα πρώτο ερωτικό και σεξουαλικό ξύπνημα περιγράφω. Απλώς και μόνο αυτό το ξύπνημα αφορά δυο νεαρά αγόρια. Θα το έγραφα πιο πριν;… Αναζητήστε της απάντηση στην πρώτη σας ερώτηση.
-Το μπάσκετ και ο χορός λειτουργούν σχεδόν σαν δύο διαφορετικές γλώσσες στο βιβλίο. Γιατί επιλέξατε αυτές τις δύο μορφές σωματικής έκφρασης για τους ήρωές σας;
Δε θα τις χαρακτήριζα εντελώς διαφορετικές γλώσσες. Και οι δυο, γλώσσες του σώματος είναι. Και με τις δυο αυτές δραστηριότητές, ο καθένας από τους ήρωές μου αναζητά να βρει τη θέση του στον κόσμο και να εκφράσει την δική του προσωπικότητα. Αλλά και γι’ αυτό ερωτεύεται ο ένας τον άλλον -επειδή έχουν κάτι κοινό να στηρίζουν τα όνειρά τους. Το σώμα τους. Και τελικά οι δυνατότητες των σωμάτων τους σχεδόν ταυτίζονται. Για παρατηρείστε ένα μπασκετμπολίστα κι ένα χορευτή… Και οι δυο με τα σώματά τους αμφισβητούν την βαρύτητα.
-Η ιστορία τοποθετείται σε μια μικρή επαρχιακή κοινωνία. Τι σας προσφέρει αφηγηματικά αυτό το περιβάλλον σε σχέση με μια μεγάλη πόλη;
Α, απλώς μου αρέσει το κλίμα που επικρατεί στις μικρές πόλεις. Εκεί η Φύση έχει ένα πιο ουσιαστικό λόγο. Και στο «Τρίποντο και πιρουέτα» η Φύση δίνει έντονα το παρόν της και προσπάθησα να δείξω πως επηρεάζει και τον ψυχισμό των ηρώων μου. Ακόμα η κοινωνία μιας μικρής πόλης καθώς είναι πλέον συγκεκριμένη, μου άφησε χώρο να αναπτύξω τις συναισθηματικές και ψυχολογικές διακυμάνσεις των ηρώων μου. Σε μια μεγάλη πόλη -στην Αθήνα, ας πούμε- θα κινδύνευαν να χαθούνε μέσα στο πλήθος.
-Ο Κλείτος μεγαλώνει βιώνοντας αρχικά τον αποκλεισμό λόγω της διαφορετικότητάς του και στη συνέχεια λόγω της αγάπης του για τον χορό. Θεωρείτε ότι η κοινωνία συχνά βρίσκει διαφορετικές αφορμές για να στοχοποιεί όποιον ξεφεύγει από την «κανονικότητα»;
Η κοινωνία και κυρίως τα παιδιά και οι νέοι. Από την παιδική και εφηβική ηλικία ξεκινά να εκφράζεται αυτή η επιθετικότητα απέναντι στο κάθε τι που ξεφεύγει ή θέλει να διαφοροποιηθεί από ένα γενικό πλαίσιο. Είναι το άγνωστο που μας κάνει να αισθανόμαστε ανασφαλείς. Στην ουσία όλα είναι εκφράσεις ρατσισμού. Στην περίπτωση του Κλείτου -του έφηβου που ντύνεται με ιδιαίτερα ρούχα, που έχει ιδιαίτερα γούστα- οι συμμαθητές του βλέπουν κάποιον που αμφισβητεί ότι οι ίδιοι προσπαθούν να εντάξουν στην συμπεριφορά τους -το κατεστημένο αντρικό πρότυπο.
-Οι σκηνές με τον Μάνθο είναι ιδιαίτερα σκληρές και δείχνουν πώς το πείραγμα μπορεί να μετατραπεί σε χρόνια ψυχολογική πίεση. Θέλατε να αναδείξετε ότι το bullying δεν αφήνει μόνο στιγμιαία τραύματα αλλά συνοδεύει έναν άνθρωπο για χρόνια;
Μα ασφαλώς. Και όχι μόνο για χρόνια, αλλά και για όλη του τη ζωή, αν δεν μπορέσει να διαπραγματευθεί με τον εαυτό του το ότι έχει υποστεί. Και -ας το θυμόμαστε και αυτό- την ίδια ψυχολογική πίεση θα υφίσταται σε όλη του τη ζωή κι αυτός που εξασκεί τον εκφοβισμό. Μπορεί ο θύτης να είναι ένας, αλλά τα θύματά του είναι δυο.
-Στο βιβλίο υπάρχουν ενήλικες που στηρίζουν τον Κλείτο – οι γονείς του, ο παππούς και η καθηγήτρια μουσικής. Πόσο καθοριστική μπορεί να είναι η παρουσία ενός ενήλικα που «βλέπει» πραγματικά ένα παιδί;
Ιδιαιτέρως σημαντική. Αλλά στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα δεν θέλησα να μείνω τόσο σε αυτό το σημείο -της υποστήριξης εκ μέρους τρίτων- όσο στο πως οι ίδιοι οι δυο έφηβοι βιώνουν συναισθήματα και έλξεις. Άλλωστε έπρεπε και για λόγους μυθιστορηματικής ισορροπίας να περιγράψω, έστω και περιληπτικά, τη σχέση καθενός από τα δυο αυτά αγόρια με την οικογένειά τους. Και όπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης μεγαλύτερο ‘πρόβλημα’ αντιμετωπίζει ο Αλέξανδρος από ότι ο Κλείτος. Γιατί υπάρχουν κοινωνικά στρώματα που δεν είναι μόνο πως δεν αποδέχονται την παρεκτροπή από το αρσενικό πρότυπο, αλλά απαιτούν αυτό το πρότυπο να συμπεριφέρεται με ένα πολύ συγκεκριμένο τρόπο.
-Στα πρώτα κεφάλαια η έλξη ανάμεσα στους δύο ήρωες εμφανίζεται διακριτικά, μέσα από βλέμματα και μικρές χειρονομίες. Σας ενδιέφερε περισσότερο να αποδώσετε το συναίσθημα παρά να το ονομάσετε;
Ο πρώτος έρωτας, το πρώτο ξύπνημα της σάρκας… Όλοι -έτσι νομίζω- πως περισσότερο το έχουμε βιώσει ως συναίσθημα και λιγότερο το έχουμε ονοματίσει.
-Ο Κλείτος εκφράζεται μέσα από τον χορό και την αφήγηση ιστοριών, ενώ ο Άλεκ μέσα από τον αθλητισμό. Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος της τέχνης και της σωματικής έκφρασης στην ανακάλυψη του εαυτού κατά την εφηβεία;
Και με τα δυο εκφραζόμαστε. Αλλά αυτό που με απασχολεί είναι πως πολύ συχνά μας πιέζουν οι άλλοι -ή μας μαθαίνουν να πιεζόμαστε από μόνοι μας- πως δεν έχει τόση σημασία η ελεύθερη έκφρασή μας, αλλά εκείνη που θα μας οδηγήσει σε μια πρώτη θέση. Στην ουσία καθώς μεγαλώνουμε ξεχνάμε να παίζουμε το όποιας μορφής παιχνίδι και οδηγούμαστε στο να ανταγωνιζόμαστε. Με τον ανταγωνισμό ανακαλύπτουμε τον εαυτό μας;… Ίσως… Αλλά με κάπως επικίνδυνο τρόπο.
-Μια τελευταία σκέψη: μου άρεσε ιδιαίτερα η φράση «να βρεις το θάρρος να πλησιάσεις εκείνον που σου αποκαλύπτει ποιος είσαι». Τελικά η ενηλικίωση είναι περισσότερο μια συνάντηση με τον άλλον ή με τον ίδιο μας τον εαυτό;
Νομίζω πως είναι ο Ρεμπώ που είχε πει: ‘Εγώ είναι ένας άλλος’, ενώ ο Σατρ ξεκαθάρισε πως ‘Η κόλαση είναι οι άλλοι’. Εγώ, χρησιμοποιώντας περισσότερες λέξεις λέω: ’ο άλλος σου αποκαλύπτει ποιος είσαι’. Και νομίζω με αυτή τη φράση ως οδηγό έγραψα όλο το μυθιστόρημα… Ίσως και όλα τα προηγούμενα έργα μου.
frackalart.gr / 17/6/2026
No comments:
Post a Comment