Μάνος Κοντολέων
Ημερολόγιο συγγραφικών περιπλανήσεων
20.11.26
Ο Βαγγέλης Μανουβέλος στο book press
«Τρίποντο και πιρουέτα» του Μάνου Κοντολέων: Η τυραννία της κανονικότητας
Γράφει ο Βαγγέλης Μανουβέλος
Υπάρχει μια μορφή βίας που προηγείται της σωματικής επίθεσης και συχνά την καθιστά δυνατή. Είναι εκείνη που ασκείται όταν ένας άνθρωπος υποχρεώνεται να αναγνωρίσει τον εαυτό του μέσα από τις κατηγορίες, τις προσδοκίες και τις προκαταλήψεις των άλλων. Στην εφηβεία, όταν η προσωπική ταυτότητα παραμένει ακόμη υπό διαμόρφωση, αυτή η εξωτερική επιβολή αποκτά ιδιαίτερη ένταση. Το σώμα γίνεται αντικείμενο παρατήρησης, η επιθυμία υπόκειται σε άτυπους κανόνες κι η ανάγκη κοινωνικής αποδοχής μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό αυτολογοκρισίας. Σε αυτό το πεδίο τοποθετεί ο Μάνος Κοντολέων το μυθιστόρημά του «Τρίποντο και πιρουέτα», εξετάζοντας τις αντιφάσεις της εφηβικής αυτογνωσίας μέσα από τη συνάντηση δύο αγοριών που έχουν μάθει να αντιλαμβάνονται τον κόσμο με διαφορετικούς τρόπους.
Ο Αλέξανδρος ή Άλεκ, κινείται στον κόσμο του μπάσκετ, της αθλητικής επίδοσης και της αναγνώρισης από τους συνομηλίκους του. Ο Κλείτος αγαπά τον χορό, τη μουσική και τη λογοτεχνία, ενώ η ετεροχρωμία των ματιών του έχει αποτελέσει από την παιδική ηλικία αφορμή χλευασμού. Η γνωριμία τους αναπτύσσεται αρχικά ως φιλία, αποκτώντας σταδιακά συναισθηματικές διαστάσεις που κανένας από τους δύο δεν μπορεί να διαχειριστεί χωρίς αμηχανία. Οι προσωπικές τους διαδρομές συναντιούνται σε ένα περιβάλλον όπου η διαφορετικότητα γίνεται συχνά αντιληπτή ως απόκλιση από ένα προκαθορισμένο πρότυπο συμπεριφοράς.
Ο τίτλος οργανώνει εξαρχής μια φαινομενική αντίθεση. Το τρίποντο παραπέμπει στην αθλητική επιτυχία, στη συλλογική αναγνώριση και σε μια κοινωνικά κατοχυρωμένη εκδοχή της αρρενωπότητας. Η πιρουέτα συνδέεται με την καλλιτεχνική έκφραση, τη σωματική ευαισθησία και μια δραστηριότητα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως ασύμβατη με τα παραδοσιακά ανδρικά πρότυπα. Ωστόσο, η ουσιαστική λειτουργία αυτής της αντιπαράθεσης δεν βρίσκεται στην επιβεβαίωση των διαφορών τους αλλά στην αμφισβήτησή τους. Το σώμα του καλαθοσφαιριστή και το σώμα του χορευτή υπακούουν σε διαφορετικές τεχνικές, μοιράζονται όμως την ανάγκη πειθαρχίας, ακρίβειας, ισορροπίας κι έκφρασης.
Η διάκριση ανάμεσα στα δύο αγόρια αποδεικνύεται επομένως λιγότερο αυτονόητη από όσο υποδεικνύουν οι κοινωνικές συμβάσεις. Ο Κοντολέων αξιοποιεί αυτή την αντίθεση για να διερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο οι έμφυλοι ρόλοι καθορίζουν όχι μόνο τη δημόσια συμπεριφορά, αλλά και τις δυνατότητες προσωπικής αυτοαντίληψης.
Η διαφορετικότητα ως κοινωνική κατασκευή
Η ετεροχρωμία του Κλείτου αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αφηγηματικά ευρήματα του μυθιστορήματος. Το ένα μάτι του είναι γαλανό και το άλλο καστανό. Πρόκειται για μια φυσική ιδιαιτερότητα, η οποία δεν συνεπάγεται από μόνη της κάποια κοινωνική ή ψυχολογική δυσκολία. Η σημασία της μεταβάλλεται όταν οι συμμαθητές του αρχίζουν να την αντιμετωπίζουν ως αντικείμενο χλευασμού. Ο μικρός Κλείτος δεν γεννιέται με την πεποίθηση ότι διαφέρει με τρόπο προβληματικό. Μαθαίνει να αντιλαμβάνεται έτσι τον εαυτό του επειδή οι άλλοι επιμένουν να του αποδίδουν αυτή την ταυτότητα. Η επανάληψη των προσβολών, η συμμετοχή των υπόλοιπων παιδιών κι η σταδιακή απομόνωσή του αποτυπώνουν τη διαδικασία μέσα από την οποία ένα σωματικό χαρακτηριστικό μετατρέπεται σε κοινωνικό στίγμα.
Η συγκεκριμένη αναπαράσταση μπορεί να προσεγγιστεί μέσα από την κοινωνιολογική προβληματική του Έρβινγκ Γκόφμαν. Το στίγμα δεν αποτελεί απλώς μια ανεπιθύμητη ιδιότητα του ατόμου, αλλά συγκροτείται στη σχέση ανάμεσα σε ένα χαρακτηριστικό και στις προσδοκίες του κοινωνικού περιβάλλοντος. Η διαφορετικότητα του Κλείτου αποκτά αρνητικό περιεχόμενο επειδή οι άλλοι την ερμηνεύουν ως απόκλιση από την κανονικότητα. Η διαδικασία αυτή κορυφώνεται όταν ο Κλείτος αρχίζει να αποφεύγει τους καθρέφτες. Η εικόνα του εαυτού του έχει πλέον διαμεσολαβηθεί από την εχθρική αξιολόγηση των άλλων. Δεν αντικρίζει απλώς το πρόσωπό του, αλλά την πιθανότητα μιας νέας απόρριψης.
Η αποστροφή του Κλείτου προς την εικόνα του αποκαλύπτει έναν από τους βαθύτερους μηχανισμούς του κοινωνικού στιγματισμού: τη σταδιακή εσωτερίκευση της απόρριψης. Η επαναλαμβανόμενη υποτίμηση δεν περιορίζεται πλέον στις σχέσεις του με τους συνομηλίκους του, αλλά επηρεάζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την προσωπική του υπόσταση. Ο καθρέφτης παύει να αποτελεί ένα ουδέτερο μέσο αυτοπαρατήρησης και μετατρέπεται σε υπενθύμιση μιας ανεπιθύμητης ταυτότητας, την οποία έχει κατασκευάσει το κοινωνικό του περιβάλλον. Ο Κοντολέων αποτυπώνει εδώ μια ιδιαίτερα επώδυνη συνέπεια του αποκλεισμού, τη στιγμή κατά την οποία η εξωτερική προκατάληψη παύει να βιώνεται αποκλειστικά ως επιθετική συμπεριφορά των άλλων κι εγκαθίσταται στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, διαμορφώνοντας την αυτοεικόνα του. Η δυσκολία του Κλείτου δεν έγκειται επομένως στην αποδοχή της σωματικής του ιδιαιτερότητας, αλλά στην προσπάθειά του να αποδεσμευτεί από το αρνητικό νόημα που της έχουν αποδώσει οι άλλοι.
Η ετεροχρωμία αποκτά ωστόσο και μια δεύτερη σημασία. Τα διαφορετικά μάτια μπορούν να διαβαστούν ως μεταφορά της πολλαπλότητας των οπτικών. Ο Κλείτος διαθέτει κυριολεκτικά δύο διαφορετικά βλέμματα, ενώ το περιβάλλον του απαιτεί μια ενιαία και προκαθορισμένη εικόνα του εαυτού του. Η αντίφαση προσδίδει στο σωματικό χαρακτηριστικό μια λειτουργία που υπερβαίνει τον ρεαλισμό της αρχικής περιγραφής.
Η αρρενωπότητα ως δοκιμασία συμμόρφωσης
Απέναντι στον Κλείτο, ο Αλέξανδρος φαίνεται αρχικά να διαθέτει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που εξασφαλίζουν την κοινωνική αποδοχή. Ασχολείται με το μπάσκετ, επιδιώκει τη διάκριση, συμμετέχει στις παρέες των αγοριών κι αναγνωρίζει την αξία του μέσα από την αθλητική του επίδοση. Η θέση του όμως αποδεικνύεται εξίσου επισφαλής. Ο Άλεκ δεν είναι ελεύθερος επειδή ανταποκρίνεται περισσότερο στα κοινωνικά πρότυπα, αντιθέτως η αποδοχή που απολαμβάνει προϋποθέτει τη διαρκή επιβεβαίωση της συμμόρφωσής του. Πρέπει να αποδεικνύει ότι είναι αρκετά ανταγωνιστικός, αρκετά δυναμικός, αρκετά αρρενωπός. Η αθλητική επιτυχία λειτουργεί ως μηχανισμός κοινωνικής νομιμοποίησης, αλλά δεν μπορεί να επιλύσει τις αντιφάσεις της προσωπικής του ζωής.
Η σχέση του με τον Κλείτο διαταράσσει αυτή την ισορροπία. Η τρυφερότητα, η ζήλια, η έλξη κι η επιθυμία συναισθηματικής εγγύτητας δεν συμβιβάζονται εύκολα με την εικόνα που έχει διαμορφώσει για τον εαυτό του. Ο Αλέξανδρος αντιλαμβάνεται σταδιακά ότι η επιθυμία του δεν υπακούει στις κατηγορίες μέσα από τις οποίες έχει μάθει να οργανώνει την προσωπική του ταυτότητα. Ο Κοντολέων αποφεύγει, στις καλύτερες στιγμές του, να παρουσιάσει αυτή τη σύγκρουση ως απλό δίλημμα ανάμεσα στην αλήθεια και στο ψέμα. Ο Άλεκ δεν αποκρύπτει μόνο τα συναισθήματά του από τους άλλους. Δυσκολεύεται να τα αναγνωρίσει κι ο ίδιος, επειδή η αποδοχή τους θα απαιτούσε την αναθεώρηση ενός ολόκληρου συστήματος αντιλήψεων.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η στάση του κατά τον δημόσιο εξευτελισμό του Κλείτου. Η αδυναμία του να υπερασπιστεί τον φίλο του δεν οφείλεται σε έλλειψη συναισθημάτων, αλλά στον φόβο της κοινωνικής έκθεσης. Η σιωπή του αποκαλύπτει ένα δυσάρεστο ενδεχόμενο: η επιθυμία για αποδοχή μπορεί να αποδειχθεί ισχυρότερη από την ηθική υποχρέωση απέναντι σε έναν αγαπημένο άνθρωπο. Η σκηνή αυτή αποτελεί μία από τις πιο ουσιαστικές στιγμές του μυθιστορήματος, επειδή αποφεύγει την εύκολη ταύτιση της αγάπης με την ηθική γενναιότητα. Ο Αλέξανδρος μπορεί να αισθάνεται τρυφερότητα για τον Κλείτο και ταυτόχρονα να συμμετέχει μέσω της αδράνειάς του στη διαδικασία της απομόνωσής του.
Η εφηβεία ως εμπειρία αβεβαιότητας
Η εφηβική ηλικία δεν αντιμετωπίζεται από τον συγγραφέα ως μια ανέφελη περίοδος ανακάλυψης, αλλά ως μια συνθήκη στην οποία η επιθυμία συχνά προηγείται της δυνατότητας κατανόησής της. Οι χαρακτήρες δεν διαθέτουν πάντοτε το κατάλληλο λεξιλόγιο για να περιγράψουν όσα αισθάνονται. Καταφεύγουν σε υπεκφυγές, αντιδρούν με ζήλια, απομακρύνονται ή επιχειρούν να αποκαταστήσουν σχέσεις που οι ίδιοι έχουν προηγουμένως τραυματίσει.
Η αβεβαιότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην περίπτωση του Αλέξανδρου, ο οποίος επιχειρεί να συνδυάσει τις προσωπικές του επιθυμίες με τις προσδοκίες του περιβάλλοντός του. Η ερωτική του προσέγγιση προς τη Νίνα κι η συναισθηματική του σχέση με τον Κλείτο δεν συγκροτούν μια απλή αντιπαράθεση ανάμεσα σε δύο πρόσωπα. Αποκαλύπτουν τη δυσκολία του να προσδιορίσει τι πραγματικά επιθυμεί και κυρίως τι είναι διατεθειμένος να αναγνωρίσει δημόσια.
Η Νίνα από την πλευρά της δεν περιορίζεται στον ρόλο ενός προσώπου που παρεμβάλλεται ανάμεσα στα δύο αγόρια. Η παρουσία της συμβάλλει στην ανάδειξη των αντιφάσεών τους, ενώ η στάση της απέναντι στη φιλία, στην επιθυμία και στην ανάγκη επικοινωνίας προσφέρει μια διαφορετική οπτική. Η συμβολή της στη σταδιακή επαναπροσέγγισή τους αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η παρουσία της λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στους δύο εφήβους, διευκολύνοντας την επικοινωνία τους και συμβάλλοντας στην εξέλιξη της μεταξύ τους σχέσης.
Το σχολείο αποτελεί τον βασικό χώρο όπου αυτές οι αντιφάσεις αποκτούν δημόσια μορφή. Οι παρέες, οι αθλητικές ομάδες, οι σχολικές εκδηλώσεις κι οι άτυπες ιεραρχίες συγκροτούν ένα περιβάλλον συνεχούς αξιολόγησης. Η σκηνή της επίθεσης αποκαλύπτει την ευκολία με την οποία η συλλογική συμπεριφορά μετατρέπεται σε μηχανισμό επιβολής και ταπείνωσης. Οι προσβολές, οι υπαινιγμοί για τη σεξουαλικότητα κι η σωματική βία δεν αποτελούν μεμονωμένες εκδηλώσεις εφηβικής επιθετικότητας, αλλά εκφράσεις μιας βαθύτερης κοινωνικής δυσανεξίας απέναντι σε ό,τι αποκλίνει από τις κυρίαρχες αντιλήψεις περί ανδρισμού. Ο Κοντολέων αναδεικνύει την ιδιαίτερη σκληρότητα της βίας που εκδηλώνεται υπό την επίδραση των συλλογικών προκαταλήψεων, καθώς η ατομική ευθύνη υποχωρεί μπροστά στη δυναμική της ομάδας και η διαφορετικότητα μετατρέπεται σε πρόσχημα εξευτελισμού. Η κοινωνική αποδοχή αποκαλύπτεται έτσι ως μια εύθραυστη συνθήκη, η οποία συχνά εξαρτάται από τη συμμόρφωση προς τις κυρίαρχες αντιλήψεις και προσδοκίες.
Η οικογενειακή μνήμη κι η ιστορία της επιθυμίας
Μία από τις περισσότερο ενδιαφέρουσες επιλογές του συγγραφέα είναι η εισαγωγή της ιστορίας του παππού του Κλείτου, μέσα από την οποία οι έμφυλες προκαταλήψεις αποκτούν ιστορικό και διαγενεακό βάθος. Ο ηλικιωμένος άνδρας ανακαλεί την επιθυμία του να μάθει πιάνο, μια επιλογή που στην εποχή του θεωρούνταν ασύμβατη με τα κυρίαρχα πρότυπα ανδρισμού. Ο χαρακτηρισμός «κοριτσάκι», με τον οποίο αντιμετωπιζόταν η μουσική του κλίση, κι η πατρική απαγόρευση που τον ανάγκασε να εγκαταλείψει το πιάνο και να στραφεί στο σαξόφωνο αποκαλύπτουν πόσο βαθιά μπορούν να παρεμβαίνουν οι κοινωνικές αντιλήψεις ακόμη και στις πιο προσωπικές επιθυμίες.
Η εμπειρία του δημιουργεί έναν ουσιαστικό παραλληλισμό με τον Κλείτο, του οποίου η αγάπη για τον χορό προκαλεί αντίστοιχες αντιδράσεις. Ανάμεσα στις δύο γενιές μεσολαβούν διαφορετικές κοινωνικές συνθήκες, αλλά επιβιώνει η ίδια αντίληψη ότι ορισμένες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης επιτρέπονται ή απαγορεύονται ανάλογα με το φύλο. Η ιστορία του παππού αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποκαλύπτει ότι οι περιορισμοί της προσωπικής ελευθερίας δεν επιβάλλονται πάντοτε με τη μορφή ρητής απαγόρευσης της ταυτότητας, αλλά συχνά μέσα από καθημερινές πρακτικές υποτίμησης, οι οποίες καθορίζουν ποιες επιθυμίες θεωρούνται κοινωνικά αποδεκτές.
Η ιστορία του παππού αναδεικνύει επίσης τη διαφορά ανάμεσα στην επιβίωση και στην προσωπική ολοκλήρωση. Ο άνθρωπος μπορεί να συνεχίσει τη ζωή του, να δημιουργήσει οικογένεια και να ανταποκριθεί στις κοινωνικές του υποχρεώσεις, διατηρώντας ωστόσο μέσα του την ανάμνηση μιας δυνατότητας που δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.
Εδώ ο συγγραφέας αποφεύγει τη σχηματική αντιπαράθεση ανάμεσα σε συντηρητικούς ηλικιωμένους και προοδευτικούς νέους. Η ηλικία δεν καθορίζει μηχανικά τη στάση απέναντι στη διαφορετικότητα. Η προσωπική εμπειρία, η μνήμη κι η δυνατότητα αναστοχασμού αποδεικνύονται σημαντικότερες από τις γενεακές κατηγοριοποιήσεις. Η οικογένεια παρουσιάζεται άλλωστε ως χώρος αντιφατικών επιδράσεων. Μπορεί να προσφέρει προστασία, αλλά και να αναπαράγει προκαταλήψεις. Μπορεί να αναγνωρίζει το ταλέντο ενός παιδιού, ενώ ταυτόχρονα δυσκολεύεται να αποδεχτεί τις προσωπικές του επιλογές. Η αγάπη δεν συνεπάγεται πάντοτε κατανόηση, όπως κι η προστατευτικότητα δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με τον σεβασμό της αυτονομίας.
Η λογοτεχνία, η μουσική και το σώμα ως γλώσσες επικοινωνίας
Η παρουσία της τέχνης στο μυθιστόρημα δεν εξαντλείται στον χορό του Κλείτου. Η λογοτεχνία, η μουσική κι ο κινηματογράφος συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση των σχέσεων και στην αποκάλυψη των συναισθημάτων. Η αναφορά στον Όσκαρ Ουάιλντ αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η αφήγηση ενός παραμυθιού του από τον Κλείτο δημιουργεί μια από τις πρώτες στιγμές ουσιαστικής επικοινωνίας ανάμεσα στα δύο αγόρια. Ο Αλέξανδρος, συνηθισμένος να αναγνωρίζει τη σωματική δεξιοτεχνία κυρίως μέσα από τον αθλητισμό, ανακαλύπτει τη δύναμη μιας διαφορετικής μορφής έκφρασης.
Η επιλογή του Ουάιλντ επιτρέπει επιπλέον μια διακειμενική ανάγνωση. Η σχέση ανάμεσα στην εξωτερική εμφάνιση, στην ηθική αξία και στην κοινωνική αναγνώριση, που συναντάται στα παραμύθια του, συνομιλεί με την ιστορία του Κλείτου. Παράλληλα, η ιστορική εμπειρία του ίδιου του συγγραφέα προσδίδει στην αναφορά μια πρόσθετη σημασία στο πλαίσιο ενός μυθιστορήματος που πραγματεύεται την ομοερωτική επιθυμία και τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Αντίστοιχα, η μουσική λειτουργεί ως φορέας συναισθηματικής μνήμης. Το “Blue Moon”, το “West Side Story” και το “Nature Boy” συνδέονται με διαφορετικές στιγμές μοναξιάς, δημόσιας έκθεσης κι αναζήτησης της αγάπης. Οι μουσικές αναφορές δεν συνοδεύουν απλώς τις σκηνές, αλλά συμβάλλουν στη συγκρότηση της συναισθηματικής τους ατμόσφαιρας.
Ο χορός, ειδικότερα, προσφέρει στον Κλείτο μια δυνατότητα αυτοέκφρασης που δεν εξαρτάται από τη λεκτική διατύπωση της ταυτότητάς του. Το σώμα, το οποίο έχει προηγουμένως αποτελέσει αντικείμενο κοινωνικού ελέγχου, μετατρέπεται σε μέσο δημιουργίας. Η δημόσια χορευτική εμφάνιση αποκτά επομένως χαρακτήρα διεκδίκησης: ο Κλείτος εκτίθεται στο βλέμμα των άλλων, χωρίς να αποδέχεται ότι εκείνοι δικαιούνται να καθορίσουν το νόημα της παρουσίας του.
Αφηγηματική συγκρότηση
Η εναλλαγή των κεφαλαίων ανάμεσα στον Αλέξανδρο και στον Κλείτο αποτελεί βασικό οργανωτικό γνώρισμα του μυθιστορήματος. Η τεχνική επιτρέπει την παράλληλη παρακολούθηση δύο διαφορετικών ψυχολογικών διαδρομών και δημιουργεί μια ασυμμετρία ανάμεσα στη γνώση του αναγνώστη και στη γνώση των προσώπων. Ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται συχνά συναισθήματα που οι ίδιοι οι χαρακτήρες αδυνατούν να ομολογήσουν. Αυτή η απόσταση παράγει δραματική ένταση, ιδίως στις σκηνές όπου η αμηχανία, η ζήλια κι ο φόβος της αποκάλυψης καθορίζουν τη συμπεριφορά τους.
Η αφηγηματική γραφή του συγγραφέα χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στις ψυχολογικές διακυμάνσεις της εφηβείας. Η αξιοποίηση του ελεύθερου πλάγιου λόγου, των αποσιωπήσεων και των σύντομων, διακεκομμένων προτάσεων προσδίδει στον λόγο έναν ρυθμό που ανταποκρίνεται στη συναισθηματική ένταση των πρωταγωνιστών. Οι δισταγμοί, οι αντιφάσεις κι οι επαναλαμβανόμενες σκέψεις τους αποτυπώνουν τη δυσκολία της εφηβικής αυτογνωσίας, αναδεικνύοντας τη σύνθετη σχέση ανάμεσα σε όσα αισθάνονται, σε όσα κατανοούν και σε όσα είναι διατεθειμένοι να εκφράσουν. Η εναλλαγή της εσωτερικής αναζήτησης με τις εξωτερικές συγκρούσεις διαμορφώνει μια αφήγηση στην οποία η προσωπική εμπειρία συνδέεται οργανικά με τις κοινωνικές συνθήκες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει κι η παρουσία των δευτερευόντων χαρακτήρων, οι οποίοι συμβάλλουν στη διαμόρφωση του κοινωνικού περιβάλλοντος των δύο εφήβων. Οι διαφορετικές στάσεις απέναντι στην επιθυμία, στην καλλιτεχνική έκφραση και στην προσωπική ελευθερία αναδεικνύουν τις αντιλήψεις που συνυπάρχουν και συγκρούονται στη σχολική κοινότητα. Ο Κοντολέων αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο οι προκαταλήψεις αναπαράγονται στις καθημερινές σχέσεις, αποκτούν συλλογική ισχύ κι επηρεάζουν τις προσωπικές επιλογές. Έτσι, η ιστορία του Κλείτου και του Αλέξανδρου εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα κοινωνικών αλληλεπιδράσεων, που καθιστά κατανοητές τις δυσκολίες της αυτοαποδοχής και της αμοιβαίας αναγνώρισης.
Η δραματουργική ένταση κορυφώνεται με την εκδήλωση της ομοφοβικής βίας σε μια σκηνή που συμπυκνώνει τις συνέπειες του κοινωνικού στιγματισμού. Η επιθετικότητα, η οποία προηγουμένως εκδηλωνόταν κυρίως με υπαινιγμούς, προσβολές και συμπεριφορές αποκλεισμού, αποκτά πλέον σωματική διάσταση. Η βία εγγράφεται στο σώμα και μεταβάλλει καθοριστικά τις σχέσεις των προσώπων, φέρνοντάς τα αντιμέτωπα με το βάρος των επιλογών, των φόβων και των σιωπών τους. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αντίδραση του Αλέξανδρου, καθώς αποκαλύπτει την ένταση ανάμεσα στην προσωπική επιθυμία και στον φόβο της κοινωνικής έκθεσης.
Η μεταγενέστερη συναισθηματική προσέγγιση των δύο εφήβων αποκτά έτσι πρόσθετο ψυχολογικό βάρος. Η εμπειρία της βίας, η ενοχή, η ανάγκη επικοινωνίας κι η σταδιακή αναγνώριση των συναισθημάτων τους συνθέτουν μια πορεία προσωπικής ωρίμανσης. Ο Κοντολέων συνδέει την εφηβική αυτογνωσία με την ανάληψη ευθύνης, αναδεικνύοντας τη σημασία της έμπρακτης αποδοχής. Η δυνατότητα μιας ουσιαστικής σχέσης προϋποθέτει πλέον την υπέρβαση της αμηχανίας και του φόβου, καθώς και την αναγνώριση ότι η προσωπική ελευθερία αποκτά το πληρέστερο νόημά της όταν συνοδεύεται από τον σεβασμό και τη φροντίδα για τον άλλον άνθρωπο.
Το δικαίωμα στην επιθυμία και το όριο της αποδοχής
Το «Τρίποντο και πιρουέτα» εντάσσεται στη λογοτεχνία της εφηβείας, αλλά η προβληματική του δεν περιορίζεται στα ηλικιακά χαρακτηριστικά των πρωταγωνιστών. Η ανάγκη αναγνώρισης, ο φόβος της απόρριψης κι η δυσκολία συμφιλίωσης με την προσωπική επιθυμία αποτελούν εμπειρίες που διατρέχουν διαφορετικές ηλικίες και κοινωνίες.
Η σημαντικότερη συμβολή του συγγραφέα βρίσκεται στην ανάδειξη της κανονικότητας ως μιας κοινωνικής απαίτησης που παρουσιάζεται συχνά ως φυσική και αυτονόητη. Ο Κλείτος δεν χρειάζεται να αλλάξει τα μάτια του ή να εγκαταλείψει τον χορό για να γίνει αποδεκτός. Ο Αλέξανδρος δεν χρειάζεται να αποδείξει την αρρενωπότητά του μέσα από τις επιδόσεις του ή μέσα από μια κοινωνικά αναμενόμενη ερωτική συμπεριφορά. Εκείνο που χρειάζεται να αμφισβητηθεί είναι το δικαίωμα του κοινωνικού περιβάλλοντος να επιβάλλει στα πρόσωπα μια ταυτότητα πριν ακόμη εκείνα μπορέσουν να την αναγνωρίσουν και να την εκφράσουν.
Το μυθιστόρημα αποφεύγει τις οριστικές απαντήσεις κι επιτρέπει στους χαρακτήρες να παραμένουν αντιφατικοί. Η αυτογνωσία δεν εμφανίζεται ως μια στιγμιαία αποκάλυψη, ούτε η αποδοχή ως μια διαδικασία απαλλαγμένη από φόβους και οπισθοχωρήσεις. Η προσωπική ελευθερία προϋποθέτει την αναγνώριση της επιθυμίας, αλλά και τη δυνατότητα να υπάρξει αυτή η επιθυμία μέσα σε σχέσεις που δεν στηρίζονται στην απόκρυψη ή στην υποταγή. Η ενηλικίωση δεν ολοκληρώνεται με μια απόφαση ή με μια ερωτική χειρονομία. Συνεχίζεται μέσα από τις αντιφάσεις που το άτομο καλείται να διαχειριστεί.
Το τρίποντο κι η πιρουέτα, δύο κινήσεις που παραπέμπουν σε διαφορετικές αντιλήψεις για το σώμα, την έκφραση και τον ανδρισμό, αποκτούν σταδιακά ένα κοινό σημείο αναφοράς, τη δυνατότητα δύο ανθρώπων να συναντηθούν πέρα από τις ταυτότητες που τους αποδίδουν οι άλλοι. Ο Κοντολέων αφήνει τους ήρωές του στο μεταίχμιο μιας προσωπικής ανακάλυψης, εκεί όπου η επιθυμία αρχίζει να αποκτά το δικό της λεξιλόγιο κι η αποδοχή παύει να αποτελεί αφηρημένη αξία και γίνεται ανθρώπινη εμπειρία. Ίσως τελικά η σημαντικότερη διαδρομή του μυθιστορήματος να μην είναι εκείνη που οδηγεί από τη διαφορετικότητα στην αποδοχή, αλλά εκείνη που επιτρέπει στον έναν άνθρωπο να αναγνωρίσει στον άλλον κάτι από τον εαυτό του, χωρίς να απαιτεί προηγουμένως να του μοιάσει.
Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΜΑΝΟΥΒΕΛΟΣ είναι συγγραφέας. Το τελευταίο του βιβλίο «Οι έξι πλευρές του τριγώνου» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Επίκεντρο.
https://018.bookpress.gr/kritikes/vivlia-gia-efivous/17675-triponto-kai-piroueta-tou-manou-kontoleon-kritiki-i-tyrannia-tis-kanonikotitas??utm_source=Newsletter&utm_medium=email
17.11.26
Ο βράχος που δακρύζει
Η Ελληνική Μυθολογία είναι γεμάτη υπέροχες ιστορίες, μύθους της αρχαιότητας
που φέρνουν κοντά ανθρώπους, θεούς και ημίθεους, άλλοτε για να συνομιλήσουν και άλλοτε για να διαφωνήσουν. Άνθρωποι που επαναστατούν ή ερωτεύονται ζητώντας να ανακαλύψουν τη δική τους ταυτότητα, το δικό τους μέλλον.
Θεοί που συμπαρίστανται ή τιμωρούν θέλοντας να κρατήσουν μακριά τη φθορά της εξουσίας.
Ημίθεοι που κέρδισαν με την ευφυία ή το ταλέντο τους την αθανασία.
Όλοι τους πρωταγωνιστές αλλά και ανταγωνιστές σε ιστορίες μεταμορφώσεων, τιμωριών ή παρεξηγήσεων. Ιστορίες που τρομάζουν, παρηγορούν, εξηγούν και εν δυνάμει θεραπεύουν.
Πρόκειται για συμβολικές αφηγήσεις από χρόνια μυθικά, που με τη δύναμή τους πάντα εμπνέουν συγγραφείς και συναρπάζουν αναγνώστες.
17/11/2026
14.11.26
Ομόνοια - Μια μυθοπλασία
«Ομόνοια – Μια μυθοπλασία»
Μια θεατρική παράσταση στο’Δίπυλον’
Ένα βράδυ, στην Ομόνοια, ένας άντρας βρίσκει έναν νεαρό αλλοδαπό νεκρό. Ειδοποιεί τη αστυνομία, δίνει κατάθεση και επιστρέφει στο σπίτι του.
Το επόμενο πρωί ψάχνει στις ειδήσεις, κοιτάζει στο κινητό του. Τίποτε. Παράξενο, αν σκεφτεί κανείς πόσα ασήμαντα πράγματα που συνέβησαν την ίδια νύχτα έχουν κιόλας γίνει είδηση. Τι ακριβώς, όμως, τον παραξενεύει; Ότι ένας άνθρωπος βρέθηκε νεκρός και κανείς δεν νοιάστηκε γι’ αυτόν; Ή μήπως, τώρα που κανένας άλλος δεν επιβεβαιώνει όσα είδε, αρχίζει κι ο ίδιος να αμφιβάλλει για τα μάτια του;
Κάπου ανάμεσα στα δυο θα έλεγα πως γεννιέται η «Ομόνοια – Μια μυθοπλασία», που παρουσιάζει το Εθνικό Θέατρο στο Θέατρο Δίπυλον. Κι εδώ νομίζω πως εντοπίζεται μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ιδέες του έργου που έγραψαν ο Ανέστης Αζάς, ο Μιχάλης Πητίδης και ο Πρόδρομος Τσινικόρης. Ο ήρωάς τους νοιάζεται για τον άγνωστο. Είναι όμως κι ο ίδιος που έχει ανάγκη από έναν μάρτυρα.
Έξυπνα δομημένο έργο. Ακόμη και το επάγγελμα του ήρωα έχει τη σημασία του. Ο άνθρωπος που θα βαλθεί να εξιχνιάσει τον θάνατο ενός αγνώστου διαχειρίζεται διαμερίσματα βραχυχρόνιας μίσθωσης στην περιοχή. Ξέρει, λοιπόν, την Ομόνοια. Ή, για να το πω κάπως ακριβέστερα, ξέρει να κατατοπίζει τον ξένο που μόλις έφτασε με τη βαλίτσα του. Για τον άλλον ξένο, εκείνον που πέθανε λίγα μέτρα πιο πέρα, τι ξέρει; Κι όταν από την απρόσωπη και επ’ αμοιβή εξυπηρέτηση μετακινηθεί προς κάτι τραγικά προσωπικό (όπως ο θάνατος) τί τάχα θα του συμβεί;
Οι προθέσεις των συγγραφέων γίνονται γρήγορα εμφανείς και ακόμα περισσότερο ξεκάθαρο στόχο έχει η ενημέρωση των θεατών πως η ιστορία που θα παρακολουθήσουν λαμβάνει χώρα… μετά από δύο χρόνια. Οι όποιες καταγγελίες θα γίνουν, έχουν να κάνουν με…το μέλλον.
Ακολουθούμε, λοιπόν, τον νέο άντρα στο αστυνομικό τμήμα, ακούμε τις μαρτυρίες που συγκεντρώνει στον δρόμο, παρακολουθούμε πώς διαδίδεται η ιστορία του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Στην αρχή θέλουμε κι εμείς να μάθουμε τι συνέβη. Λίγο αργότερα αρχίζουμε να προσέχουμε ποιος διηγείται την ιστορία, ποιος την αναμεταδίνει και τι κερδίζει ή χάνει ο καθένας που θα ασχοληθεί με αυτήν.
Η στάση της αστυνομίας, η εκμετάλλευση εκ μέρους εκείνων που χρησιμοποιούν τα μέσα μαζικής δικτύωσης, οι ομάδες αναρχικών αντιδράσεων, οι με διαφόρους τρόπους εργαζόμενοι γύρω και μέσα στην πλατεία και όσοι αδιάφοροι την διασχίζουν ή επιζητούν να κρυφτούν σε σκοτεινές γωνιές της, ακόμα και οι μόνιμοι διαχρονικοί κάτοικοί της, τα περιστέρια… Όλους πλέον και ο νεκρός τους απασχολεί, αλλά και εκείνος ο ανώνυμος νέος άντρας. Αλλά, πόσο εύκολα μπορεί κανείς να γίνει διάσημος και να παραμείνει παράλληλα άγνωστος;
Ο Αζάς και ο Τσινικόρης οδηγούν τους θεατές από τη μια γωνιά της πλατείας στην άλλη με την ίδια ευχέρεια που περνούν από το μυστήριο στη σάτιρα και από αυτήν στον σουρεαλισμό. Πολύτιμη σύμμαχός τους η Ελένη Στρούλια, που κατάφερε να χωρέσει την Ομόνοια στη σκηνή, μαζί με το σιντριβάνι της. Μια παιδική ίσως όμως και ειρωνική ματιά καθώς ένα από τα πλέον γνωστά μέρη της Αθήνας ξαφνικά αποκτά της διαστάσεις ενός παιχνιδιού. Και οι θεατές καλούνται να αποδεχτούν τις κινήσεις των ηθοποιών που υποδύονται γνωστούς τύπους της πλατείας, ως πιόνια μιας ιδιότυπης ‘Μονόπολης’-
Οι επτά ηθοποιοί λειτουργούν άψογα ως σύνολο. Ο καθένας ξέρει πότε να τραβήξει το βλέμμα του θεατή σ’ έναν περαστικό και πότε να κάνει λίγο πιο πέρα για ν’ αφήσει τον επόμενο να φανεί.
Η παράσταση ξέρει καλά το τι συμβαίνει γύρω από την πλατεία. Βλέπει το καινούργιο ξενοδοχείο, τον μετανάστη, τους ανθρώπους που ζουν από τη σεξεργασία, τον αστυνομικό, τον άνθρωπο που κοιτά το κινητό του ενώ κατεβαίνει τις κυλιόμενες σκάλες. Τα περιστέρια που αδιάφορα αφήνουν τις κουτσουλιές τους πάνω στους ώμους ενός περαστικού. Αλλά ο ρυθμός της -γρήγορος και συχνά κραυγαλέος- αν και απόλυτα μέσα στο όλο κλίμα της εποχής μας, κάπου ξεχνάει να σταθεί λίγο περισσότερο σε πρόσωπα. Ζητά να τον υποστηρίξουν τύποι και όχι χαρακτήρες. Και όταν διαισθάνεται πως χαλαρώνει, επιστρατεύει την φαντασία με τη μορφή ενός περιστεριού που προειδοποιεί και τελικά θα προσφέρει και τη λύση.
Εύρημα σίγουρα, αλλά πόσο υποστηριζόμενη δραματουργικά η χρησιμοποίησή του; Τα περιστέρια της Ομόνοιας, σαφώς, έχουν παλαιότερα δικαιώματα πάνω της από πολλούς που αποφασίζουν για το μέλλον της. Ακόμη όμως κι ένα παράδοξο εύρημα θέλει τον χρόνο του να αναπτυχιεί. Μήπως κάπως βιαστικά το παράλογο δίνει τη λύση της ιστορίας; Μήπως χρησιμοποιείται για να γαληνέψει με τον τρόπο του τις ριπές καταγγελιών; Όπως και με άλλον τρόπο εφησυχάζει η μνεία πως η ιστορία συμβαίνει σε μέλλοντα χρόνο;
Στο σημείο αυτό δεν μπορώ παρά να αναρωτηθώ αν βάρυνε στις τελικές επιλογές των δημιουργών η ‘περιπέτεια’ που είχε προηγηθεί. Τον Μάιο, του 2026, έπειτα από πολύμηνη έρευνα του Πρόδρομου Τσινικόρη, το Εθνικό είχε οργανώσει το τριήμερο «Είναι αμαρτωλή; 3 μερόνυχτα στην Ομόνοια». Αντιδράσεις προκάλεσαν τόσο η σχέση της διοργάνωσης με την ισραηλινή ξενοδοχειακή αλυσίδα όσο και η προγραμματισμένη συμμετοχή του ιδρυτή της σε συζήτηση για το μέλλον της πλατείας. Και διατυπώθηκε η εύλογη απορία πώς θα μπορούσε να συζητηθεί σε ποιον ανήκει η Ομόνοια δίχως να καθίσει στο ίδιο τραπέζι κάποιος που ζει εκεί. Οι δράσεις των δύο τελευταίων ημερών ματαιώθηκαν. (Πληροφορίες στο: https://www.tanea.gr/print/2026/05/25/lifearts/se-poion-anikei-i-omonoia?utm_source=chatgpt.com)
Δύσκολα μπορεί να ξέρει κανείς τι έφτασε από την αναστάτωση εκείνων των ημερών ως τις πρόβες του φθινοπώρου. Η μυθοπλασία, πάντως, ήταν εξαρχής στις προθέσεις των δημιουργών. Μου μένει, πάντως, η απορία μήπως τελικά το αστυνομικό μυστήριο, μαζί με την ελευθερία που τους έδινε, τους πρόσφερε και κάποια προφύλαξη. Γιατί η παράσταση μοιάζει να διστάζει μπροστά στο ίδιο ερώτημα που δυσκόλεψε και τη δημόσια συζήτηση. Ποιος μπορεί να μιλήσει εκ μέρους των ανθρώπων αυτής της πλατείας;
Ίσως στις επιφυλάξεις μου να έχει το μερίδιό της και η αναγνωστική μου μνήμη. Όποιος περιμένει να δει στη σκηνή τη σημερινή Ομόνοια με κάτι από τον λοξό φωτισμό που έριχνε πάνω της ο Γιώργος Ιωάννου ή να πλησιάσει τους ανθρώπους της με την τολμηρή οικειότητα του Μένη Κουμανταρέα, μάλλον θα φύγει από το ‘Δίπυλον’ ανικανοποίητος.
Αλλά -λογικό ίσως;- να υπερισχύει η ματιά της εποχής μας. Κι άλλωστε η παράσταση έχει την εντιμότητα να στρέφει τη σάτιρά της και σ’ αυτόν τον ίδιο τον τρόπο που συμμετέχουμε πλέον στα κοινά. Γελάμε με την ευκολία με την οποία ο καθένας διαδίδει τη δική του εκδοχή για έναν άγνωστο, ώσπου πιάνουμε κι εμείς τον εαυτό μας να ανυπομονεί για την επόμενη εκδοχή κάποιου άλλου. Η κατανάλωση της ενημέρωσης και η αμηχανία του τι ακριβώς έχει συμβεί.
Εδώ είναι που με άγγιξε περισσότερο η «Ομόνοια» -στον αυτοσαρκασμό της. Απλώς θα ήθελα κάπως περισσότερο να τον είχε ολοκληρώσει.
Οι συντελεστές της παράστασης
Παραγωγή — Εθνικό Θέατρο, Θέατρο Δίπυλον
Κείμενο — Ανέστης Αζάς, Μιχάλης Πητίδης, Πρόδρομος Τσινικόρης
Σύλληψη και σκηνοθεσία — Ανέστης Αζάς, Πρόδρομος Τσινικόρης
Σκηνικά και κοστούμια — Ελένη Στρούλια
Μουσική — Panú (Παναγιώτης Μανουηλίδης)
Φωτισμοί — Ελίζα Αλεξανδροπούλου
Ερμηνεύουν, με αλφαβητική σειρά — Πάρης Αλεξανδρόπουλος, Στέλλα Βογιατζάκη, Τίτος Γρηγορόπουλος, Κατερίνα Κρίστο, Panú (Παναγιώτης Μανουηλίδης), Παναγιώτα Παπακυριακού, Μιχάλης Πητίδης.
(1121 λέξεις)
Περι Ου 14/11/2026
13.11.26
Eduardo Galeano "Γυναίκες"
Εδουάρδο Γκαλεάνο
«Γυναίκες»
Μετάφραση Ισμήνη Κανσή
Πρόλογος – Επίμετρο Κώστας Αθανασίου
Μεταίχμιο, 2026
Αν η Εύα είχε γράψει τη Γένεση, τι άραγε θα είχε να μας πει για την πρώτη ερωτική νύχτα του ανθρώπινου γένους; Ο Εδουάρδο Γκαλεάνο θέτει το ερώτημα κι εγώ σκέφτομαι πόσο νωρίς στη ζωή μας ακούσαμε οι περισσότεροι αυτή την ιστορία. Παιδιά ακόμη, προτού καλά καλά καταλάβουμε τι μπορεί να σημαίνει επιθυμία, ξέραμε ήδη σε ποιον έπρεπε να αποδώσουμε την ευθύνη της. Κι όταν αργότερα μάθαμε να διαβάζουμε μόνοι μας, πόσοι άραγε αναρωτηθήκαμε ποιος είχε αφηγηθεί το περιστατικό και πώς θα το θυμόταν εκείνη που το είχε ζήσει;
Ο Ουρουγουανός συγγραφέας (1940–2015) επανερχόταν σε όλο σχεδόν το έργο του στην ανάγκη να κοιτάξουμε διαφορετικά την εποχή μας αλλά και το παρελθόν της. Η πολιτική του συνείδηση καθόριζε τόσο τα πρόσωπα που επέλεγε να φέρει στο προσκήνιο όσο και τον τρόπο με τον οποίο αφηγούνταν τις ζωές τους. Τον ενδιέφεραν οι αποσιωπημένες εμπειρίες, οι πράξεις που έμειναν έξω από τις επίσημες καταγραφές, οι αντιλήψεις που με την επανάληψη απέκτησαν το κύρος μιας αδιαμφισβήτητης αλήθειας. Μέσα από αυτές τις μικρές ιστορίες αναζητούσε τις σχέσεις εξουσίας πάνω στις οποίες στηρίχτηκε ο πολιτισμός μας.
Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι «Γυναίκες», η ανθολογία που ο ίδιος ετοίμασε, χωρίς να προλάβει να δει την έκδοσή της. Συγκέντρωσε σύντομα πεζά του από σαράντα περίπου χρόνια γραφής και με άξονα τη γυναικεία παρουσία μέσα στην ιστορία του ανθρώπινου γένους τα έφερε κοντά το ένα με τα άλλα. Η συνύπαρξη αυτή μας επιτρέπει να διαβάσουμε τα επιμέρους κείμενα και ως μια συνολική παρέμβαση στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το παρελθόν.
Πρόθεσή του Γκαλεάνο να τιμήσει τις γυναίκες, κι έχει, νομίζω, σημασία ο πληθυντικός του τίτλου. Η καθεμιά διεκδικεί κάτι δικό της. Η μία ερωτεύεται όποια θέλει, η άλλη ζητά να ανέβει στο βήμα μιας συνέλευσης, μια τρίτη γυρεύει να μάθει τι απέγινε το παιδί της. Μια άλλη καθορίζει την πορεία της ζωής της και μια άλλη στρέφεται στην τέχνη για να μιλήσει για το σώμα και την εμπειρία της. Ο Γκαλεάνο τις πλησιάζει όλες με προσοχή στην επιθυμία τους να υπάρξουν με τους δικούς τους όρους, ακόμη κι όταν το τίμημα αυτής της επιθυμίας αποδεικνύεται δυσβάσταχτο.
Η συνύπαρξη τόσων διαφορετικών γυναικών αποκτά έτσι συγκεκριμένο κριτικό βάρος. Διαβάζοντας τη μια ιστορία πλάι στην άλλη, αρχίζεις να διακρίνεις τη συγγένεια ανάμεσα στον τρόπο που μεγαλώσαμε και στον τρόπο που γράφτηκε η Ιστορία της ανθρωπότητας. Τα ίδια λόγια που μέσα στο σπίτι όριζαν τι ταιριάζει σ’ ένα κορίτσι, έξω από το σπίτι μπορούσαν να γίνουν νόμος, απόφαση δικαστηρίου, μια παράγραφος στο σχολικό βιβλίο που θα διάβαζε η νεαρή μαθήτρια. Η ανδροκρατία διαμόρφωνε τη ζωή και ταυτόχρονα καθόριζε ποια γεγονότα της θα άξιζε να διασωθούν. Κι έτσι η σκοπιά εκείνων που είχαν την εξουσία περνούσε στις επόμενες γενιές ως κοινή, αυτονόητη γνώση.
Ας δούμε, για παράδειγμα, τη Σαπφώ. Για τη ζωή της ξέρουμε ελάχιστα, κι ωστόσο έφτασε ως εμάς η διήγηση πως έπεσε από έναν βράχο επειδή την περιφρόνησε ένας ναυτικός. Ο Γκαλεάνο επαναλαμβάνει με ειρωνική ευθυμία τα όσα λέγονται κι ύστερα περνά στο πρώτο πληθυντικό. ‘Σε εμάς τους άντρες’, παρατηρεί, ‘κακοφαίνεται μια γυναίκα να προτιμά μιαν άλλη γυναίκα’. Με φυλετική αυτογνωσία συμπεριλαμβάνει και τον εαυτό του ανάμεσα στους κληρονόμους μιας παράδοσης που ευκολότερα φαντάστηκε τη Σαπφώ να πεθαίνει για έναν άντρα παρά τον άντρα να περισσεύει από τη δική της ερωτική ιστορία. Αυτή η αυτοκριτική διάθεση δίνει, θα έλεγα, ιδιαίτερη πειστικότητα στην παρέμβασή του.
Στις «Μαρίες» πάλι, δυο γυναίκες στέκονται πλάι πλάι, στα πόδια του Εσταυρωμένου. Τη μητέρα του Ιησού η χριστιανική παράδοση την ύψωσε ως πρότυπο παρθενίας. Στη Μαρία τη Μαγδαληνή απέδωσε έναν πρότερο βίο για τον οποίο, αιώνες τώρα, οι πιστοί εξακολουθούν μεγαλόψυχα να τη συγχωρούν. Εδώ η ειρωνεία του Γκαλεάνο με έκανε να σταθώ λίγο περισσότερο. Πόσο εύκολα αναγνωρίζει κανείς την περιφρόνηση όταν παίρνει τη μορφή της προσβολής και πόσο δυσκολότερα όταν εκείνος που την εκφράζει πιστεύει ειλικρινά πως προσφέρει συγχώρεση. Η εξουσία να ορίζεις την ενοχή του άλλου επιβιώνει ακόμη και στη στιγμή που δηλώνεις πως την παραγράφεις.
Στη «Γκιλοτίνα», λέξη που εύκολα φέρνει στον νου τη Μαρία Αντουανέτα, ο Γκαλεάνο θυμίζει τρεις άλλες γυναίκες. Την Ολέμπ ντε Γκουζ, που διεκδίκησε για τις γυναίκες τα δικαιώματα του πολίτη τον καιρό της Γαλλικής Επανάστασης. Τη Μαρί-Λουίζ Ζιρό, που εκτελέστηκε στο Παρίσι το 1943 επειδή έκανε αμβλώσεις. Και τη φοιτήτρια Σόφι Σολ, που την ίδια χρονιά αποκεφαλίστηκε στο Μόναχο επειδή μοίραζε προκηρύξεις εναντίον του Χίτλερ.
Μια λέξη και τρεις ζωές σε λίγες αράδες. Αλλά αρκούν για να αποκτήσει η λέξη ένα ευρύτερο ιστορικό και ανθρώπινο περιεχόμενο. Εδώ φαίνεται και η δραστικότητα της σύντομης φόρμας του Γκαλεάνο. Επιλέγει μια στιγμή, μια φράση, μια λεπτομέρεια που επιτρέπει στον αναγνώστη να πλησιάσει διαφορετικά το πρόσωπο που την είπε. Κλείνει την αφήγησή του με τη Σόφι να προσέχει πόσο όμορφη, πόσο ηλιόλουστη είναι η μέρα που της έλαχε να πεθάνει. Κι έτσι, για μια στιγμή, βλέπουμε κι εμείς το Μόναχο μέσα από τα μάτια μιας νέας γυναίκας που ήθελε να ζήσει εκείνη τη μέρα.
Κάτι ανάλογο συμβαίνει με τη μάνα από την Πλατεία του Μάη που, καθώς πλησιάζει το απόγευμα, βάζει πάλι ένα πιάτο στο τραπέζι για τον αγνοούμενο γιο της. Ας σταθεί ο αναγνώστης σ’ αυτό το πιάτο. Την ίδια γυναίκα, λίγο πριν, την έχει δει στην πλατεία του Μπουένος Άιρες, μαζί με τις άλλες μάνες, να κρατά τη φωτογραφία του παιδιού της. Μεγαλώσαμε μαθαίνοντας να αναγνωρίζουμε στην πρώτη της κίνηση τη μάνα. Μας είναι τόσο οικεία η έγνοια αυτής που στρώνει το τραπέζι, που κινδυνεύουμε να προσπεράσουμε τη στιγμή όπου η έγνοια την οδηγεί έξω από το σπίτι, απέναντι στους στρατηγούς. Η αφήγηση συνδέει αυτή την καθημερινή χειρονομία με τη δημόσια διεκδίκηση και μας επιτρέπει να κατανοήσουμε από πού αντλεί τη δύναμή της η αντίσταση. Θα μπορούσε κανείς να έχει συγκρατήσει ονόματα και χρονολογίες από τη δικτατορία της Αργεντινής και να του έχει διαφύγει τι σήμαινε για έναν άνθρωπο να μην ξέρει, την ώρα που στρώνει το τραπέζι, αν το παιδί του ζει.
Κι ωστόσο, ανάμεσα σε τόσες γυναίκες που έχουν κάθε λόγο να ζητούν από τον αναγνώστη να θυμηθεί τι υπέστησαν, ο Γκαλεάνο βρίσκει χώρο και για μια γυναίκα στο Όσλο που τραγουδά και αφηγείται. Ανάμεσα στα τραγούδια τραβά από τις τσέπες της φούστας της μικρά χαρτάκια. Ρίχνει μια λοξή ματιά στο καθένα κι αρχίζει να διηγείται. Η παρουσία της διευρύνει το νόημα του φόρου τιμής που επιχειρεί η ανθολογία. Ετούτη η γυναίκα κερδίζει τη θέση της στη μνήμη μας με την τέχνη της, με την ευχαρίστηση που δίνει σ’ όσους μαζεύτηκαν να την ακούσουν, με τον δικό της τρόπο να μεταδίδει τις ιστορίες των άλλων. Σ’ αυτή την αναγνώριση της δημιουργικής της παρουσίας αισθάνομαι να ολοκληρώνεται η ματιά του Γκαλεάνο.
Επανέρχομαι στο σύντομο πεζό με το οποίο άρχισα αυτό το κείμενο -εκείνο το σχετικό με την Εύα. Καθώς έκλεινα το βιβλίο, σκεφτόμουν πόσο εξαρτάται η σχέση μας με το παρελθόν από εκείνον που μας το αφηγείται. Οι επιλογές του, οι παραλείψεις του, ακόμη και ο τόνος της φωνής του γίνονται μέρος της δικής μας αντίληψης για τον κόσμο. Και συχνά τις μεταφέρουμε στα παιδιά, προτού προλάβουμε να τις εξετάσουμε οι ίδιοι.
Οι «Γυναίκες» μάς δίνουν αφορμές για μια τέτοια εξέταση. Η συγκίνηση που προκαλούν τα πρόσωπα συνοδεύεται από την ανάγκη να ξανασκεφτούμε όσα έχουμε δεχτεί γι’ αυτά. Κι έχει, λοιπόν, τη σημασία του ποιος θα πει την ιστορία της Εύας την επόμενη φορά σ’ ένα παιδί, σε ποια λεπτομέρεια θα σταθεί, πόσο χώρο θα αφήσει στην όποια απορία. Θα μου άρεσε να φανταστώ πως, χρόνια αργότερα, το παιδί θα θυμάται και τη στιγμή που κάποιος το άφησε να αναρωτηθεί τι σκεφτόταν η ίδια η Εύα. Η ανάγνωση του Γκαλεάνο με έκανε να σταθώ λίγο περισσότερο σ’ αυτή την απορία. Και να σκεφτώ πόσες ακόμη παρόμοιες ερωτήσεις περιμένουν μέσα στις ιστορίες που πιστεύουμε πως γνωρίζουμε.
Diastixo , 12/11/2026
(1270 λέξεις)
12.11.26
Μαρία Ρουσάκη "Λάφυρα στο Λονδίνο"
Μαρία Ρουσάκη
«Λάφυρα στο Λονδίνο»
Σειρά : Οι Κατάσκοποι της Γεωγραφίας
Εικόνες: Λίλα Καλογερή
Εκδόσεις Διόπτρα
Με τα Λάφυρα στο Λονδίνο, το δωδέκατο βιβλίο της σειράς «Οι Κατάσκοποι της Γεωγραφίας» των εκδόσεων Διόπτρα, η Μαρία Ρουσάκη επιστρέφει σε μια συγγραφική συντροφιά στην οποία ανήκει από το ξεκίνημά της. Δικό της ήταν και το Μήνυμα στο Μανχάταν, ο δεύτερος τόμος της σειράς.
Το ενδιαφέρον σε αυτό το συλλογικό εγχείρημα είναι ο τρόπος με τον οποίο γεννήθηκε. Όπως έχει αφηγηθεί σε συνέντευξή της η Τζένη Κουτσοδημητροπούλου (συγγραφέας και η ίδια, αλλά και υπεύθυνη της σειράς) , την αρχική ιδέα είχε η Λύντη Γαλάτη, υπεύθυνη παιδικού βιβλίου της Διόπτρας. Οι δυο τους διαμόρφωσαν ένα πρώτο σχέδιο και κατόπιν έξι συγγραφείς συναντήθηκαν για να αποφασίσουν τους κανόνες του παιχνιδιού. Κάθε ιστορία θα εκτυλισσόταν σε διαφορετικό μέρος του κόσμου και ο συγγραφέας της θα διάλεγε κάτι που είχε κινήσει τη δική του περιέργεια —ένα αληθινό περιστατικό, ένα ιστορικό αίνιγμα, ένα στοιχείο του τοπικού πολιτισμού— για να πλάσει γύρω του μια περιπέτεια.
Αλλά ποιοι είναι αυτοί οι «Κατάσκοποι της Γεωγραφίας»; Μα τα παιδιά που έχουν διακριθεί στα παιχνίδια γεωγραφίας του «Πορτολάνου», μιας εφαρμογής που επινόησαν οι συγγραφείς και μέσα από την οποία οι ήρωές τους γνωρίζονται, κουβεντιάζουν και ανταλλάσσουν πληροφορίες. Στην ουσία γίνονται οι ίδιοι πρόσωπα (άλλοτε πρωταγωνιστές, άλλοτε όχι) της κάθε ιστορίας.
Οπότε αν και το καθένα από τα βιβλία διαβάζεται αυτοτελώς, ωστόσο ένα παιδί που βρίσκεται στην άλλη άκρη του κόσμου πολύ πιθανόν να έχει περάσει φευγαλέα από την οθόνη του κινητού του προηγούμενου ήρωα προτού αποκτήσει τη δική του ιστορία.
Το τέχνασμα αυτό δίνει την ευκαιρία σε ένα σημερινό παιδί (τόσο πλέον εξοικειωμένο με την παγκοσμιοποιημένη διαδικτυακή εποχή μας) να δει πως ο κόσμος μπορεί να έχει τις διαστάσεις της υφηλίου και συγχρόνως την οικειότητα μιας γειτονιάς.
Καθώς η σειρά προχωρούσε, φάνηκε πόσο διαφορετικές ιστορίες μπορούσαν να χωρέσουν στην αρχική ιδέα.
Την ξεκίνησε η Τζένη Κουτσσοδημητροπούλου (Σκωτία και Ιαπωνία), λίγο αργότερα ο Κώστας Στοφόρος έφερε μια μικρή σκακίστρια στην ιταλική πόλη του Πολέριο, ενώ η Άννα Κοντολέων, στο Μεσαιωνικό κάστρο και οι Γίγαντες του Ουρανού, οδήγησε τρία παιδιά σε ένα γαλλικό κάστρο με χαμένους πολύτιμους λίθους. Ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος επέλεξε ως προορισμό των ηρώων του την Αίγυπτο, ενώ η Ελένης Σβορώνου το Μεξικό. Την σειρά την εμπλουτίζουν με τις υπογραφές τους ακόμα η Λίνα Μουσιώνη (Μαρόκο και Ρουμανία) , η Μάγια Δεληβοριά (Νορβηγία) και η Άντρια Αντωνίου (Ολλάνδία).
Ο κάθε συγγραφέας λες και παίρνει από τον προηγούμενο τη σκυτάλη για να οδηγήσει τον αναγνώστη σε μια άλλη χώρα, σε μια άλλη περιπέτεια.
Με τα Λάφυρα στο Λονδίνο η Ρουσάκη ξαναπιάνει και πάλι τη σκυτάλη και συστήνει τη δική της νέα ηρωίδα, τη Λουκία, που θα προτιμούσε να μην είχε πάει καθόλου στο Λονδίνο, ιδίως με μια αδελφή που καταφέρνει πάντα να τραβά την προσοχή.
Εκεί όμως θα γνωρίσει τον Τιμ και μαζί θα αναζητήσουν σε ποιον ανήκαν τα λάφυρα του θησαυρού του Τσίπσαϊντ. Στην αναζήτηση αυτή η Λουκία θα ‘συναντηθεί’ και με τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
Οπότε ο τίτλος που διάλεξε η Ρουσάκη αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Άλλο πράγμα φέρνει στον νου ενός παιδιού η λέξη «θησαυρός» κι άλλο η λέξη «λάφυρα». Ανάμεσα στις δύο χωρά ένα ερώτημα που αξίζει να γεννηθεί σε μια πρώτη επίσκεψη στο Λονδίνο. Πώς βρέθηκε εδώ αυτό που βλέπω, και σε ποιον ανήκε προτού φτάσει ως εδώ;
Και στο βιβλίο αυτό -όπως σε όλα τα άλλα της σειράς- την εικονογράφηση την υπογράφει η Λίλα Καλογερή.
Οι εικόνες της χωρίς να χάνουν από βιβλίο σε βιβλίο την δική τους ταυτότητα, καταφέρνουν να συντροφεύουν μονιασμένα τα διαφορετικά συγγραφικά ευρήματα.
(600 λέξεις)
Fractal, 12/11/2026
Γιάννης Πάσχος 'Άγριες μέρες'
Γιάννης Πάσχος
«Άγριες μέρες»
Εκδόσεις Ισνάφι
Γράφει ο Μάνος Κοντολέων
Αν επιχειρούσα να εντοπίσω το τι είναι αυτό που συνδέει τα διαφορετικά μεταξύ τους βιβλία του Γιάννη Πάσχου, θα στεκόμουν στην επιμονή του να παρατηρεί τη ζωή εκεί όπου αυτή δυσκολεύεται να συμμορφωθεί με τους κανόνες. Τον ενδιαφέρει ο άνθρωπος που αντιστέκεται στις ταξινομήσεις μας, η επιθυμία που δεν είναι πάντα κοινωνικά αποδεχτή, η ευαισθησία που οι άλλοι εκλαμβάνουν ως αδυναμία ή παραξενιά. Και συγχρόνως, τον απασχολεί η δυνατότητα αυτού του ανθρώπου να υπερασπιστεί τον εαυτό του, κάποτε με το χιούμορ, κάποτε με την εξέγερση, άλλοτε πάλι καταφεύγοντας στη φαντασία. Κάπως έτσι θα διάβαζα τη συγγένεια ανάμεσα στον παρεξηγημένο αφηγητή των ‘Μαγικών ιστοριών του Δον Ντομίνγκο’, στο παιδί του ‘Χρονικού ενός δυσλεκτικού’ και στους ανυπότακτους νέους των ‘Παραδείσιων πουλιών.
Στο ‘Χρονικό ενός δυσλεκτικού’, για παράδειγμα, η προσωπική εμπειρία φανερώνει με ιδιαίτερη αμεσότητα αυτή τη σύγκρουση. Το παιδί έχει τον δικό του τρόπο να προσλαμβάνει τον κόσμο, αλλά το σχολείο απαιτεί να τον εγκαταλείψει για να ανταποκριθεί στις δικές του προδιαγραφές Είχα σταθεί, γράφοντας για το βιβλίο, σε αυτήν ακριβώς τη δυσκολία της εκπαίδευσης να αναγνωρίσει και να καλλιεργήσει την ιδιαιτερότητα. Η αφήγηση, ωστόσο, κρατά το χιούμορ και την τρυφερότητά της* επιτρέπει στην τραυματική εμπειρία να συνυπάρξει με τη χαρά ενός ανθρώπου που κατόρθωσε να ακολουθήσει τον δρόμο του.
Από την άλλη δεν έχω ξεχάσει το πως η κοινωνική πίεση παίρνει διαφορετική μορφή στα ‘Παραδείσια πουλιά’. Εδώ η φιλία γίνεται στήριγμα δύο νέων που αντιδρούν στην υποκρισία και στο μέλλον που οι άλλοι έχουν σχεδιάσει γι’ αυτούς. Αναζητούν κατανόηση σε πρόσωπα και χώρους του περιθωρίου, μετακινώντας μαζί και το βλέμμα του αναγνώστη: ποιος δικαιούται τελικά να κρίνει ποιον, πού υπάρχει εκμετάλλευση και πού μπορεί να διασωθεί μια σχέση αλληλεγγύης;
Περνώντας, τώρα, στις ‘Μαγικές ιστορίες του Δον Ντομίνγκο’, διαπιστώνω πως στην πεζογραφία του Πάσχου, το παράξενο διευρύνει τις δυνατότητες της ζωής και προσφέρει παρηγοριά, ενώ στο ‘Φοβού τα βρέφη’ η φαντασία γίνεται σκοτεινότερη, καθώς αναμετριέται με την εξουσία, τη βία και την ανθρώπινη καταστροφικότητα.
Μια άλλη διάσταση των ενδιαφερόντων αυτού του συγγραφέα, είχε δει στις ‘Ουρές’- εκεί η γνώση του υδρόβιου κόσμου συναντά τον μύθο και την αλληγορία, για να στεγάσει πάθη και αντιφάσεις που αναγνωρίζουμε ως δικά μας. Θα έλεγα πως αυτή η μετακίνηση προς το φανταστικό δίνει στον Πάσχο την απόσταση που χρειάζεται για να σχολιάσει την πραγματικότητα με μεγαλύτερη ελευθερία.
Μα πλάι στην κοινωνική αμφισβήτηση υπάρχει η αγωνία της ίδιας της ύπαρξης. Στην ποιητική σύνθεση ‘Ο Χριστός παρακαλάει το σώμα του να κατέβει απ’ τον σταυρό’, το σώμα που υποφέρει και η αναμέτρηση με τον θάνατο φέρνουν στο προσκήνιο την ευαλωτότητα, την κόπωση, την ανάγκη της συμπαράστασης.
Από το παιδί που δυσκολεύεται να γίνει αποδεκτό έως το σώμα που δοκιμάζει τα όριά του, σχηματίζεται λοιπόν ένα πεδίο επίμονων συγγραφικών ενδιαφερόντων. Μέσα σε αυτό θα ήθελα να τοποθετήσω και τις πρόσφατες ‘Άγριες μέρες’ .
Το θέμα εδώ είναι η ζωή στο στρατό κατά την περίοδο αμέσως μετά την πτώση της Χούντας.
Πρωτοπρόσωπη η αφήγηση -ο Πάσχος δεν κρύβει πως ο ήρωάς του και ο ίδιος είναι το ίδιο πρόσωπο. Και με μια απόλυτα σπαρταριστή στον ρεαλισμό της γλώσσα δεν περιγράφει απλώς, αλλά ζωντανεύει τη ζωή ενός στρατευμένου νέου στις αρχές της δεκαετίας του’80.
Η δημοκρατία έχει επιστρέψει στη χώρα, αλλά οι μετεμφυλιακές στρεβλώσεις συνεχίζουν να υπάρχουν και στην περίπτωση του αφηγητή αποκτούν σχεδόν τραγικές διαστασεις.
Ενώ τα χουντικά κατάλοιπα δεν έχουν ακόμα εξαφανιστεί -αν υποθέσουμε πως έστω και αργότερα εξαφανίστηκαν πλήρως- ο ήρωας, με ένα φοιτητικό παρελθόν αρκούντως αριστερό, στέλνεται στο Σιδηρόκαστρο. Αλλά στον ίδιο Τάγμα θα έχουν σταλθεί και χουντικοί αξιωματικοί -ο στρατιωτικός μηχανισμός θέλει να τους περιορίσει μιας και δεν έχει τη δυνατότητα πλήρως να τους ελέγχει, ενώ την ίδια στιγμή δεν είναι και τόσο φιλόξενος προς του νέους με αριστερές σκέψεις και πράξεις.
Κι έτσι σε ένα τόπο άγριο και απομονωμένο συναντιόνται εκείνοι που θα χαράξουν το μέλλον της χώρας, με αυτούς που είχαν ασελγήσει στο παρελθόν της.
Η συνύπαρξη αποκτά την βίαιη ορμή και τις διαστάσεις μιας προσωπικής και υπαρξιακής αντιπαλότητας.
Είκοσι έξι μήνες θα διαρκέσει η θητεία του στρατιώτη. Και μέσα σε αυτούς τους μήνες ο οραματιστής φοιτητής θα μετατραπεί σε ένα πολιτικό πρόσωπο που πάνω από την όποια πολιτική του ταυτότητα θέλει να εδραιώσει και να επιβάλει την αυθεντικότητα όλης της ύπαρξής του.
Αν εξαιρέσω τη νουβέλα του Βασιλικού «Το αγγέλιασμα», δεν μπορώ να θυμηθώ άλλο κείμενο έλληνα συγγραφέα που έχει ως κέντρο του το τι μπορεί εμπεριέχεται στην εμπειρία μιας στρατιωτικής θητείας.
Και το παράξενο είναι πως αυτή η βαθιά τομή στην περιγραφή μιας περιόδου που αφορά σχεδόν όλους τους άρρενες έλληνες, στην περίπτωση του Βασιλικού δίνεται με ένα απολύτως επιτυχημένο συμβολισμό, ενώ στην περίπτωση του Πάσχου με έναν απολύτως επιτυχημένο ρεαλισμό.
Πέρα από αυτό, για μια ακόμα φορά ο αναγνώστης αυτού του τόσο ιδιόμορφου συγγραφέα, συναντά όλα όσα αποτελούν την συγγραφική του ταυτότητα -την βαθιά πίστη στη δύναμη της εσωτερικής θέλησης και στην αξία της εντελώς προσωπικής επιλογής του τρόπου ζωής.
(820 λέξεις)
Fractal, Νοεμ. 2026
11.11.26
Στο street Radio η Eleftheria Kambouroglou
Ο Μάνος Κοντολέων δεν έχει μόνο λυρική γραφή, αλλά και τη διορατικότητα και την ευαισθησία να πραγματεύεται στα μυθιστορήματά του, εύθραυστα θέματα της εφηβείας. Εκεί όπου υπάρχει λογοτεχνικό κενό ανάμεσα στα παιδικά βιβλία και σε αυτά των ενηλίκων, η νεανική λογοτεχνία βρίσκει τη φωνή της μέσα από την πένα του. Το «Τρίποντο και Πιρουέτα» αγγίζει ένα ιδιαίτερα βαθύ και ακανθώδες ζήτημα σε σχέση με τα προηγούμενα έργα του: τη σεξουαλική αναζήτηση των εφήβων, τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται, τη διαφορετικότητα και τον τρόπο που την προσλαμβάνουν οι άλλοι, αλλά και την εσωτερική δύναμη που χρειάζεται να διαθέτει ένας νέος για να εδραιώσει την υπόστασή του, όποια κι αν είναι αυτή, κόντρα στο ρεύμα.
Με τόλμη, ρεαλισμό και λεπτότητα προσεγγίζει κοινωνικά θέματα μέσα από τα βιβλία του, φωτίζοντας τις εσωτερικές αναζητήσεις, τις ανασφάλειες και τη δύσκολη πορεία των εφήβων προς την ενηλικίωση. Με το βραβευμένο «Η μάσκα του Καπιτάνο» (Κρατικό Βραβείο Εφηβικού – Νεανικού Λογοτεχνικού 2022) εστιάζει στην ενδοοικογενειακή αποξένωση, την ανασφάλεια και τον εκφοβισμό. Οι οικογενειακές σχέσεις μπαίνουν στο στόχαστρο της γραφής του και στα έργα του «Ο αδερφός της Ασπασίας» και «Μάσκα στο φεγγάρι», το οποίο τιμήθηκε επίσης με το Κρατικό βραβείο το 1997. Το παλαιότερο (1989) «Το ταξίδι που σκοτώνει» μιλάει ανοιχτά για τη μάστιγα των ναρκωτικών. Στο «Ροκ Ρεφρέν» (1999) μπαίνουν στο μικροσκόπιο η ροκ κουλτούρα, ο έρωτας και η ανάγκη των νέων να χαράξουν τη δική τους πορεία, μακριά από τις οικογενειακές και κοινωνικές επιταγές. Σε αυτά τα διλλήματα επανέρχεται και στο τελευταίο του βιβλίο, βουτώντας κατευθείαν στον πυρήνα των σύγχρονων εφηβικών ανησυχιών.
Δύο έφηβοι ο Κλείτος και ο Αλέξανδρος, φαινομενικά διαφορετικοί συναντιούνται σε μια επαρχιακή πόλη. Κουβαλούν απώλειες και οικογενειακά προβλήματα, ενώ βρίσκονται μπροστά στην πρόκληση μιας νέας αρχής, στο καινούριο τους σχολείο. Ο Κλείτος προέρχεται από οικογένεια μουσικών. Πιάνο, κιθάρα, τραγούδια, σαξόφωνο. Νότες που γεμίζουν τη ζωή του. Ένα παιδί μάλλον μοναχικό, αδύνατο, ψηλό, με μακριά μαλλιά, όμορφο, εύθραυστο και λεπτεπίλεπτο, σαν κορίτσι. Αναζητά τα δικά του βήματα στη ζωή. Γνωρίζει από μικρός τον προσωπικό του τρόπο καλλιτεχνικής έκφρασης. Μόνο που οι πιρουέτες δεν είναι για τα αγόρια. Για τις προσωπικές του επιλογές θα λοιδορηθεί, θα έρθει σε δίλλημα, θα χάσει το κουράγιο του, θα ανακαλέσει τα θέλω του. Όταν γνωρίσει τον Αλέξανδρο θα ανακύψει ένα άλλο ζήτημα: τον έρωτα…
Ο Αλέξανδρος, για τον Κλείτο και ο Άλεκ για τους πολλούς, θέλει να γίνει διάσημος παίκτης του μπάσκετ. Έχει ταλέντο και δουλεύει σκληρά γι’ αυτό. Από την αρχή, στη νέα πόλη και το καινούριο σχολείο γίνεται πόλος έλξης των συμμαθητών του, εντάσσεται αμέσως στην ομάδα μπάσκετ και όταν τους οδηγεί με τα τρίποντά του σε νίκες, μετατρέπεται στο φωτεινό τους αστέρι. Κάποιοι τον θαυμάζουν και άλλοι τον ζηλεύουν, όμως όλοι θέλουν λίγη από τη λάμψη του. Η εύθραυστη οντότητα του Κλείτου δίπλα του, τον εμπνέει, τον σαγηνεύει και τον έλκει ακαταμάχητα. Όμως, τι θα πουν οι άλλοι; «Θα συνεχίσεις να χαριεντίζεσαι με την μαζορέτα σου;», καγχάζει ένας μεγαλύτερος σε ηλικία συμπαίκτης του. Κι αυτό είναι προειδοποίηση ή απειλή;
Το «Τρίποντο και Πιρούετα» δεν είναι απλώς ένα μυθιστόρημα, όπως αναφέρεται στο εξώφυλλο, έχει πιο βαθιές ρίζες που φτάνουν στα έγκατα της συνείδησης των νέων, φωτίζει τις αόρατες κοινωνικές, ηθικές και οικογενειακές δυνάμεις που δεσμεύουν ή απελευθερώνουν κάθε επιλογή και επηρεάζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά. Είμαστε μόνο τα θέλω και οι αποφάσεις μας; Πώς καθορίζουν οι άλλοι την ταυτότητά μας, τη διαμόρφωση της προσωπικότητάς μας, τις επιλογές που θα τολμήσουμε ή όχι. Πώς οδηγούμαστε σιωπηλά, συριστικά, υπόγεια στην αυτογνωσία; Και ποιο ρόλο παίζει η συνείδηση στις επιλογές ενός εφήβου.
Με γλώσσα σχεδόν εφηβική, σαν να είναι λες φορτισμένη από τα συναισθήματα, τις σκέψεις, τους προβληματισμούς της ηλικίας, ο Μάνος Κοντολέων αλιεύει από τα σωθικά των εφήβων την κραυγή απόγνωσης, την εσωτερική ενδόμυχη αναζήτηση, τους αδάμαστους δισταγμούς, την αντίσταση στην υποταγή στη βούληση των πολλών. Δημιουργεί έναν ήρωα, τον παππού του Κλείτου που λειτουργεί ως από μηχανής θεός, για να υπενθυμίσει ότι το δίλημμα ανάμεσα στα προσωπικά θέλω, στα κοινωνικά πρότυπα και στην οικογενειακή προσταγή δεν είναι καινούργιο. Επανέρχεται μέσα στον χρόνο, με διαφορετικά πρόσωπα και διαφορετικές εκβάσεις. Άλλοτε νικά κι άλλοτε νικιέται.
Στη διαρκή σύγκρουση ενός εφήβου ανάμεσα στο θέλω, στο πρέπει και στο ανήκω, οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες ούτε αυτονόητες. Υπάρχουν θέλω που μπορούν να μετουσιωθούν σε πρέπει και ανήκω, να πάρουν ασυνείδητα ρόλους διαφορετικούς και να οδηγήσουν σε δρόμους απροσχεδίαστους. Και κάποιες φορές μπορούν να βρουν τη σωστή τους θέση με τα πρέπει να μεταμορφώνονται σε ελπίδες και τους δρόμους να ανοίγονται μπροστά μας.
Ο τίτλος του βιβλίου δεν είναι απλώς ευφάνταστος, ατακαριστός, «πιασάρικος». Είναι μια δήλωση για την ταυτότητα και τα στερεότυπα που την συνοδεύουν. Ένα ευφυές εύρημα όπου το σώμα γίνεται το όχημα των θέλω. Το ταλέντο στις πιρουέτες ή τα τρίποντα μπορεί να προδίδει τις προτιμήσεις και τις κλίσεις σου, χωρίς όμως να καθορίζει τη σεξουαλική σου ταυτότητα ή τον ερωτικό σου προσανατολισμό. Κόντρα στα στερεότυπα της αρρενωπότητας και στην ταύτιση του ερωτικού με συγκεκριμένες εικόνες και πρότυπα μπορείς να βάζεις τρίποντα και να σου αρέσουν και οι πιρουέτες.
Σε μια εποχή όπου η συζήτηση γύρω από τη σεξουαλική αναζήτηση, τη διαφορετικότητα, τη συμπερίληψη και τα δικαιώματα των ομόφυλων ζευγαριών έχει γίνει πιο ορατή, είναι σημαντικό να μιλάμε ανοιχτά στους εφήβους για αυτά τα ζητήματα. Το κρίσιμο σημείο, ωστόσο, είναι να τους δίνουμε χώρο να ανακαλύψουν και να εκφράσουν τον εαυτό τους, χωρίς να τους επιβάλλουμε προσδοκίες ή έτοιμες απαντήσεις. Να τους δείχνουμε τη δύναμη της ελεύθερης προσωπικής αναζήτησης, χωρίς να τους κατευθύνουμε προς μια συγκεκριμένη ταυτότητα, αλλά ούτε και να τους κάνουμε να αισθάνονται ότι πρέπει να την αποκρύψουν. Γιατί η αποδοχή δεν σημαίνει υπόδειξη και η ελευθερία δεν σημαίνει συμμόρφωση σε ένα διαφορετικό πρότυπο. Είναι ωραίο να είσαι ο εαυτός σου, να μπορείς να τον εκφράζεις και να νιώθεις αποδεκτός. Να μην προσπαθείς να ακολουθήσεις την αγέλη. Να πηγαίνεις κόντρα στο ρεύμα, αλλά όχι κόντρα στην ευτυχία σου.
(970 λέξεις)
https://streetradio.gr/triponto-kai-piroueta-tou.../...
Subscribe to:
Posts (Atom)






