Αφιερώσεις

Στα πλαίσια της Έκθεσης Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου που διοργάνωσε, αρχές Φεβρουαρίου, το ΕΚΕΒΙ, μου προτάθηκε να έχω μια συνάντηση με παιδιά -αναγνώστες, επισκέπτες της Έκθεσης.

Μου είχε ζητηθεί να έχω μαζί μου κάποια αντικείμενα που με σημάδεψαν, όταν ήμουνα παιδί, και μάλιστα αυτά που ίσως να με έσπρωξαν στο να γίνω συγγραφέας.

Κατέβηκα στη βιβλιοθήκη του υπογείου, όπου έχω τα πολύ παλιά βιβλία και έψαξα να βρω όσα διάβαζα στα παιδικά μου χρόνια.

Και εκεί βρήκα δυο -το ένα λέγεται "Το πάρτυ της αλεπούς" και το άλλο ¨Οι περιπέτειες ενός ιππότη".

Στο πρώτο υπάρχει μια αφιέρωση: Στο Μάνο μου , μια μέρα που του πονούσε το δοντάκι του -Η μαννούλα του.

Στο δεύτερο μια άλλη - Στο γιο μου, για να περάσει μερικές ευχάριστες ώρες - Ο μπαμπάς του.

Περιττό να πω πως συγκινήθηκα. Και καθώς τις κοιτούσα, κατάλαβα πως ίσως από αυτές τις δυο αφιερώσεις ( πιο σωστά από τέτοιες παρόμοιες αφιερώσεις, μιας και σε άλλα βιβλία εκείνων των χρόνων, υπάρχουν ίδιες πάνω, κάτω σημειώσεις των γονιών μου) μπορεί να έγινα συγγραφέας.

Υπόγειες και ανεξήγητες οι δυνάμεις που καθορίζουν τη ζωή μας. Αλλά αν ένα παιδί εισπράττει την αγάπη και την προσφορά των ανθρωπων που το λατρεύουν μέσα από το χάρισμα βιβλίων, είναι πολύ φυσικό να δημιουργήσει τέτοια στενή σχέση με τη λογοτεχνία που κάποια στιγμή να θελήσει και το ίδιο να γίνει συγγραφέας.

Να το πω με άλλα λόγια -ίσως έγινα συγγραφέας έχοντας το υποσυνείδητο όνειρο κάποιο βιβλίο μου να αξιωθεί να στολισθεί με τα ιδιόχειρα λόγια αγάπης ενός γονιού προς το παιδί του.

Ψάχνουμε τρόπους να κάνουμε τα παιδιά και τους νέους να αγαπήσουν το λογοτεχνικό βιβλίο.

Ίσως ο πιο αποτελεσματικός να είναι αυτός μιας αφιέρωσης.

Τα βιβλία μου

Φίλοι και αναγνώστες, διοργανωτές εκδηλώσεων για το έργο μου, ζητούν συχνά να έχουν ένα πλήρη κατάλογο των βιβλίων μου.
Η ιστοσελίδα μου έχει κάποια χρόνια να ενημερωθεί.
Έτσι εδώ δημοσιεύω την εργογραφία μου ενημερωμένη μέχρι σήμερα.

Μυθιστορήματα

1. «Ένα κι ένα κάνουν όσα θες» (μαζί με την Τιτίνα Δανέλλη), Καστανιώτης, 1981
2. «Αφήγηση», Καστανιώτης, 1981
3. «Με στοιχεία προσωπικών συνεντεύξεων», Καστανιώτης, 1984 – 2η έκδ. Πατάκης 1996
4. «“Τα φώτα!” είπε», Καστανιώτης, 1986 – 2η έκδ. Πατάκης 1995
5. «Αποφάσισα να σκοτώσω τον Ερμόλαο», Ρόπτρον, 1989 – 2η έκδ. Δελφίνι 1993 - 3η έκδ.Πατάκης 2002
6. «Iστορία Eυνούχου», Πατάκης 2000
7. «Ερωτική Αγωγή», Πατάκης 2003

Διηγήματα

1. «Κι η σιδερώστρα έκοβε την τηλεόραση στα δυο», Καστανιώτης, 1982 (Έπαινος Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών)
2. «Ερωτικές ιστορίες μιας παιδικής ηλικίας», Πατάκης 1992
3. «Σχεδόν Έρωτας», Πατάκης 2006

Θέατρο

1. «Η Τέταρτη Εποχή», Πατάκης 2005

Για εφήβους και νέους

1. «Οι δυο τους κι άλλοι δύο» (μυθιστόρημα), Άμμος, 1987 – 2η έκδ. Πατάκης 1994 (Βραβείο Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου)
(Κυκλοφορεί στα γαλλικά από τον εκδοτικό οίκο L’école des loisirs και
στην Ταϋλάνδη)
2.«Το 33» (μυθιστόρημα), Πατάκης 1989
3.«Το ταξίδι που σκοτώνει» (μυθιστόρημα), Καστανιώτης, 1989
4. «Δομήνικος» (μυθιστόρημα), Πατάκης 1992, Τιμητικός πίνακας Διεθνούς Οργάνωσης Βιβλίων για τη Nεότητα (ΙΒΒΥ)
5.«Μαγική Μητέρα» (διηγήματα), Δελφίνι, 1992 – 2η έκδ. Πατάκης 1998
6. «Γεύση πικραμύγδαλου» (μυθιστόρημα), Πατάκης, 1995 (Κυκλοφορεί στα γαλλικά από τον εκδοτικό οίκο L’école des loisirs)
7. «Μάσκα στο φεγγάρι» (μυθιστόρημα), Πατάκης, 1997 (Κρατικό Βραβείο)
8. «Ροκ Ρεφρέν» (μυθιστόρημα), Πατάκης, 1999
9. «Μια ιστορία του Φιοντόρ» (μυθιστόρημα), Πατάκης 2004 (Βραβείο Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου)

Για παιδιά

1. «Κάποτε στην Ποντικούπολη» (παραμύθι), Καστανιώτης, 1979
2. «Η Γη το σπίτι μου - Έξι παραμύθια », Εστία, 1979
3. «Ο Φωκίων ήταν ελάφι» (παραμύθι), Καστανιώτης, 1979 (Έπαινος Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών)
4. «Η Άννα και το τζιτζίκι» (παραμύθια), Καστανιώτης, 1980
5. «Ο Εέ από τ’ άστρα» (μυθιστόρημα), Καστανιώτης, 1981 (Βραβείο Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών)
6. «Κοιμήσου, Ορέστη» (νουβέλα), Καστανιώτης, 1982
7. «Ο χιονάνθρωπος που δεν ήθελε να λιώσει» (παραμύθια), ΑΣΕ, 1982 – 11η έκδ. Δελφίνι, 1993 – 18η έκδ. Πατάκης 2000
8. «Πέτρινα καθίσματα» (διηγήματα), ΑΣΕ, 1985-1989 – 2η έκδ. Πατάκης 1992
9. «Ένα συρτάρι γεμάτο όνειρα» (παραμύθια), Άγκυρα, 1988
10. «Γάντι σε ξύλινο χέρι» (διηγήματα), Γνώση, 1986 – 2η έκδ. Πατάκης 1994 (Τιμητική διάκριση Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου)
11. «Η Μάρω πάει...» (4 βιβλία), Πατάκης 1991
12. «Δυο ιστορίες που ρωτάνε» (διηγήματα), Άγκυρα, 1990
13. «Περιπέτεια στο υπόγειο» (νουβέλα), Ακρίτας, 1991
14. «Ο αδελφός της Ασπασίας» (μυθιστόρημα), Πατάκης 1993
15. «Ο Ορέστης και το υπόγειο» (διηγήματα), Πατάκης 1995
(συνέκδοση του «Κοιμήσου, Ορέστη» και του «Περιπέτεια στο υπόγειο»)
16. «Τα φαντάσματα της σοφίτας» (μυθιστόρημα), Πατάκης 1996
17. «Η ιστορία του σκύλου... Θα δείξει» (νουβέλα), Πατάκης 1999
18. «Τα σιδερένια παπούτσια» (παραμύθια), Πατάκης 1998
19. Σειρά: H Yφήλιος των παραμυθιών
«Παραμύθια από τόπους της Aσίας», Πατάκης 2002
«Παραμύθια από τόπους της Aφρικής», Πατάκης 2002
«Παραμύθια από τόπους της Λατινικής Αμερικής», Πατάκης 2003
«Παραμύθια από τόπους της Μεσογείου» Πατάκης, 2006
20. «Σκανταλιές κι ανοησίες …για ένα γλυκό κεράσι» (νουβέλα) Πατάκης, 2006
21. «Έξι φίλοι κι ένα δώρο» (παραμύθια) Πατάκης, 2007

22. "Ο Κάρπος και οι πρώτοι Γίγαντες" (παραμύθι) Παπαδόπουλος, 2008

Χριστουγεννιάτικα παραμύθια

1. «Οι κάλτσες με τα δώρα» (παραμύθι), Εκδόσεις Πατάκης 2003
2. «Μαζί θα περάσουμε το χειμώνα, είπε το έλατο» (παραμύθι), Πατάκης 2004 (Βραβείο Κύκλου Ελληνικού παιδικού Βιβλίου – Κρατικό Βραβείο Εικονογράφησης)
3. «Χρυσαφένια, Ασημένια Νύχτα Χριστουγεννιάτικη» (παραμύθι),Πατάκης 2005
4. «Το τριαντάφυλλο των Χριστουγέννων» (παραμύθι) Πατάκης, 2007



Ανθολογίες

1. Ελληνικά διηγήματα για τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά
(μαζί με τη Γαλάτεια Γρηγοριάδου-Σουρέλη) – 2 τόμοι.
Πατάκη, 1994
2. Ελληνικά διηγήματα για το Πάσχα (μαζί με τη Γαλάτεια Γρηγοριάδου-Σουρέλη και την Πόλυ Μηλιώρη), Πατάκη, 1996
3. Ελληνικά διηγήματα και άλλα κείμενα για το βουνό και τη θάλασσα (μαζί με τη Γαλάτεια Γρηγοριάδου-Σουρέλη και την Πόλυ Μηλιώρη), Πατάκη, 1996
4. Ελληνικά διηγήματα και άλλα κείμενα για το ταξίδι (μαζί με τη Γαλάτεια Γρηγοριάδου-Σουρέλη και την Πόλυ Μηλιώρη), Πατάκη, 1996

Ειδικές Εκδόσεις

1. «Δόξα και δάκρυ: Oι Oλυμπιακοί Aγώνες από το 1896 έως τις μέρες μας»
(μαζί με το Δημ. Kωνσταντάρα), Πατάκης 2000
2. «Στο περιθώριο»
(Σχεδίασμα ημιτελούς αυτοβιογραφίας), Ελληνικά Γράμματα 2000

Θεωρητικά

1. «Απόψεις για την Παιδική Λογοτεχνία», Eκδόσεις Πατάκη, 1988

Άγαλμα

... "Το άγαλμα!" -ήταν η κραυγή του πλήθους.

Κι ο ήρωας χρησιμοποίησε το τελευταίο του χαρτομάντηλο

Ο Μάνος Κοντολέων απαντά στο ερωτηματολόγιο του Προυστ

«Τίποτα από μένα δεν φαίνεται»

ΞΕΚΙΝΗΣΕ ΣΠΟΥΔΑΖΟΝΤΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΑΛΛΑ ΑΦΟΣΙΩΘΗΚΕ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ. ΚΑΙ ΠΑΡ΄ ΟΤΙ

ΕΧΕΙ ΓΡΑΨΕΙ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ («ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΥΝΟΥΧΟΥ»), Ο ΜΑΝΟΣ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ

ΕΓΙΝΕ ΓΝΩΣΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΥΣ. ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΟΥΝ

ΔΡΟΜΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΗΛΙΚΙΩΣΗ, ΤΗΝ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ, ΤΗ ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ ΜΕ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ,

ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ. ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΗΝ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ

Η απόλυτη ευτυχία για σας είναι; Απόλυτη ευτυχία δεν έχω γνωρίσει- έτσι λέω. Αλλά σκέφτομαι πως τόσα χρόνια εγώ και οι αγαπημένοι μου είμαστε υγιείς, δεν πεινάσαμε, δεν στερηθήκαμε τα ουσιώδη, δεν γνωρίσαμε τη βία του πολέμου και την αγωνία της προσφυγιάς... Μήπως, λοιπόν, έχω γνωρίσει την απόλυτη ευτυχία;
Τι σας κάνει να σηκώνεστε το πρωί; Η συνήθεια.
Η τελευταία φορά που ξεσπάσατε σε γέλια; Χτες το βράδυ. Παρακολουθώντας ένα σύντομο βίντεο που μου έστειλε φίλος.
Το βασικό γνώρισμα του χαρακτήρα σαςείναι;
Η αυτοκριτική. Ο δισταγμός προτού κατηγορήσω τους άλλους, να ελέγξω αν φταίω σε κάτι κι εγώ.
Το βασικό ελάττωμά σας; Η ανυ πομονησία. Θέλω όλα να γίνονται όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Κι έτσι χάνω συχνά τη χαρά της αναμονής. Αλλά θα πρόσθετα και την τάση μου να είμαι υπερπροστατευτικός.
Σε ποια λάθη δείχνετε τη μεγαλύτερη επιείκεια;
Για τα δικά μου λάθη δεν είμαι καθόλου επιεικής με τον εαυτό μου. Είμαι επιεικής όμως στα λάθη των άλλων. Ψάχνω να βρω τους λόγους που τους οδήγησαν να πράξουν λανθασμένα. Ο συγγραφέας δεν προσπαθεί πάντα να κατανοεί τους άλλους;
Η τελευταία φορά που κλάψατε; Μέσα στον Απρίλιο του 2007. Αλλά είχα πολύ καιρό να κλάψω. Και ομολογώ πως το χάρηκα. Επιτέλους μπόρεσα να ξεσπάσω. Γιατί για μένα το κλάμα είναι μια λύτρωση από την καταπίεση του φόβου.
Με ποια ιστορική προσωπικότητα ταυτίζεστε περισσότερο;
Με καμιά. Αν με κάποιες προσωπικότητες έχω στη ζωή μου ταυτιστεί, αυτές είναι κάποια πρόσωπα της λογοτεχνίας.
Ποιοι είναι οι ήρωές σας σήμερα; Ήρωες..; Δεν ξέρω, πότε μου δεν είχα ήρωες να με κατευθύνουν. Αλλά υπάρχουν κάποια άτομα που θαυμάζω. Κυρίως εκείνα που επιτελούν ένα κοινωνικό έργο σε χώρες του Τρίτου Κόσμου. Αν ήμουνα νεώτερος θα τολμούσα να ακολουθήσω το παράδειγμά τους.
Το αγαπημένο σας ταξίδι; Αυτό- αυτά μάλλον- που κάνω με τα βιβλία μου όταν τα γράφω. Ταξίδια του νου και της φαντασίας.
Οι αγαπημένοι σας συγγραφείς; Όσοι με επηρεάσανε. Όσοι με ξαφνιάσανε. Όσοι μου ανέτρεψαν τον τρόπο σκέψης. Τώρα πια όλο και λιγότεροι. Αν πρέπει να σταθώ σε συγκεκριμένους, τότε πρέπει να αναφέρω τον Καβάφη, τον Ρίτσο και τον Καραγάτση.
Ποια αρετή προτιμάτε σε έναν άντρα; Να είναι ερωτικός. ...
Και σε μια γυναίκα; Να είναι ερωτική.
Ο αγαπημένος σας συνθέτης; Αγαπώ τραγούδια.
Το τραγούδι που σφυρίζετε κάνοντας ντους; Δεν κατάφερα ποτέ μου να σφυρίζω.
Το βιβλίο που σας σημάδεψε; Βιβλίο που με σημάδεψε δεν ξέρω αν υπάρχει. Αλλά εκείνο που λάτρεψα στα χρόνια της ύστερης εφηβείας μου είναι η «Ντεζιρέ» της Ανν-Μαρί Σελίνκο. Γιατί; Δεν έχω τρόπο να το ερμηνεύσω.
Η ταινία που σας σημάδεψε; Είμαι άνθρωπος των λέξεων και δεν έχω μια ταινία που να με έχει σημαδέψει, έχω ένα θεατρικό έργο- «Λεωφορείον ο Πόθος», του Τενεσί Ουίλιαμς.
Το αγαπημένο σας χρώμα; Όλα.
Ποια θεωρείτε ως τη μεγαλύτερη επιτυχία σας;
Ότι εξακολουθώ να ονειρεύομαι εκτός του κλίματος της εποχής μας.
Το αγαπημένο σας ποτό; Για ένα ουίσκι, εκεί κατά το απόγευμα.
Για ποιο πράγμα μετανιώνετε περισσότερο; Η όποια μορφή μετάνοιας θεωρώ πως είναι συναίσθημα χωρίς αντίκρυσμα.
Τι απεχθάνεστε περισσότερο απ΄ όλα; Τη χυδαιότητα.
Όταν δεν γράφετε,ποια είναι η αγαπημένη σας ασχολία;
Να σχεδιάζω το νέο μου βιβλίο.
Ο μεγαλύτερος φόβος σας; Ο θάνατος, βέβαια.
Σε ποια περίπτωση επιλέγετε να πείτε ψέματα;
Όταν με εξαναγκάζει η συμπεριφορά των άλλων.
Ποιο είναι το μότο σας; Τίποτε από εμένα δεν φαίνεται.
Πώς θα επιθυμούσατε να πεθάνετε; Μετά από πολλά, πολλά χρόνια με αξιοπρέπεια και ανώδυνα.
Εάν συνέβαινε να συναντήσετε τον Θεό,τι θα θέλατε να σας πει;
Ότι υπάρχει.
Σε ποια πνευματική κατάσταση βρίσκεστε αυτόν τον καιρό;
... αναζήτησης του Χαμένου Χρόνου.

(Δημοσιεύτηκε στο ένθετο "Βιβλιοδρόμιο" της εφημερίδα "Τα Νέα" -4/8/2007)

2008

Καλή Χρονιά

Το αγόρι στην αποβάθρα

Στέφανος Δάνδολος
Το αγόρι στην αποβάθρα
Μυθιστόρημα
Εκδόσεις Καστανιώτη

Με πέντε μυθιστορήματα και μια συλλογή διηγημάτων να έχουν εκδοθεί μέσα σε λιγότερο από δέκα χρόνια, ο Στέφανος Δάνδολος (γεν. 1970) μπορεί πλέον να θεωρηθεί ότι έχει καταθέσει την προσωπική του σφραγίδα στο χώρο της νεότατης λογοτεχνίας μας.
Αλλά είναι έτσι; Μήπως ο Δάνδολος ανήκει στην κατηγορία εκείνη των συγγραφέων που πεισματικά δείχνουν να αναζητούν κάθε φορά μια άλλη ταυτότητα, τόσο σε επίπεδο φόρμας και γραφής, όσο και επίπεδο θέματος;
Κι όμως, αν και από την τραυματική σχέση μιας κόρης με τον πατέρα της, στην εξομολόγηση ενός αιματοβαμμένου αυτοκράτορα, ασφαλώς και υπάρχει μια απόσταση, ένας δρόμος που όσο κι αν οι ενδιάμεσες στάσεις του περιείχαν κάθε φορά και σε μια άλλη προβληματική, εντούτοις το όχημα δεν άλλαζε και τόσο. Πάντα ήταν ένα όχημα που του άρεσε να χρησιμοποιεί σύνθετες προτάσεις, να ανιχνεύει υπόγειους συνειρμούς και να φωτίζει την αγωνία του ανθρώπου καθώς αναζητά όχι τη μοίρα του, αλλά την ταυτότητά του.
Μα ο Δάνδολος φαίνεται πως καθώς έχει μπει για τα καλά στην τέταρτη δεκαετία του
μας δίνει το έκτο του μυθιστόρημα που φιλοδοξεί να ανασχεδιάσει την έως τώρα συγγραφική του πορεία.
«Το αγόρι στη αποβάθρα» είναι ένα μυθιστόρημα αγωνίας όσο και αγάπης. Σύγκρουσης όσο και σύνθεσης. Ρεαλισμού όσο και φαντασίας. Κι ακόμα είναι ένα μυθιστόρημα που δεν θέλει να στηριχτεί σε χαρακτήρες, αλλά σε τύπους –εκπροσώπους εποχών.
Ένα αγόρι που ζει σε μια ταραγμένη πόλη, σε μια ταραγμένη εποχή, συναντά ένα ηλικιωμένο άντρα που ζει αποκλεισμένος στον έβδομο όροφο μιας σχεδόν ετοιμόρροπης πολυκατοικίας. Η συνάντησή τους θα φέρει στην επιφάνεια όχι μόνο το μυστικό του ηλικιωμένου άντρα, αλλά και το μυστικό του αγοριού. Το μυστικό του ενός δεν είναι τίποτε άλλο από τη συμμετοχή του στο μέγιστο έγκλημα που διαπράχτηκε κατά τη διάρκεια του προηγούμενου αιώνα. Το μυστικό του άλλου δεν είναι τίποτε άλλο από το ότι είναι το θύμα των εγκλημάτων που έχουν προφτάσει να γίνουν στα λίγα χρόνια που υπάρχει ο νέος αιώνας μας.
Ο μικρός Πίπικ και ο κύριος Άκερμαν δεν εκπροσωπούν όσους σχεδιάζουν την ιστορία δύο αιώνων, αλλά τους θύτες και τα θύματά τους. Και ότι τους χαρακτηρίζει δεν είναι παρά το πάθος για την αγάπη, την αγάπη αυτή που θα προσφέρει πρώτα τη συγνώμη και μετά την ηρεμία.
Μυθιστόρημα μιας ενοχής που ο ένας αιώνας κληρονόμησε στον άλλο –αυτό από μια σκοπιά μπορεί να θεωρηθεί πως είναι το «Αγόρι στην αποβάθρα»
Ο Δάνδολος επέλεξε τη χρήση της πρωτοπρόσωπης αφήγησης –αφηγείται το αγόρι. Και η μαεστρία του συγγραφέα να κρατήσει από την πρώτη φράση έως την τελευταία αυτό το ιδιότυπο ύφος αφήγησης είναι στ΄ αλήθεια θαυμαστή.
Ο αφηγητής δηλώνει την ηλικία του, αλλά είναι ο αναγνώστης που θα πρέπει να κατανοήσει πως δεν έχουμε να κάνουμε με την ηλικία ενός ανθρώπου, αλλά μιας εποχής. Κι έτσι πολύ σωστά οι λέξεις του Δάνδολου, μπορεί να προέρχονται από το λεξιλόγιο ενός εφήβου, αλλά τα νοήματα που συνθέτουν έχουν ενήλικο προβληματισμό –οι εποχές είναι που γνωρίζουν και όχι οι άνθρωποι που τις ζούνε.
Ιδιαίτερη θέση μέσα στην όλη αφήγηση έχει και η ατμόσφαιρα, το σκηνικό της δράσης. Κάποιο προάστιο μιας μεγαλούπολης -συνειρμικά μπορεί να αφεθούμε στην υποψία πως ίσως είναι μια γειτονιά απόκληρων του Παρισιού- περιγράφεται με τρόπο τέτοιο ώστε να κυριαρχούν οι αποχρώσεις του πιο σκοτεινού γκρίζου.
Και βέβαια μένει στον αναγνώστη το ξάφνιασμα –διάβασε ένα βιβλίο ενοχών και βίας, αλλά εκείνο που θα μείνει να τον συντροφεύει είναι η αίσθηση της αγάπης.
Κι εδώ, ίσως είναι, η μεγάλη στροφή του Δάνδολου. Πως τον ζόφο των προηγούμενων βιβλίων του, τώρα τον αντικαθιστά με μια υπαρξιακή αισιοδοξία.
Οι προσωπικές ενοχές, τα ατομικά λάθη μπορούν να μετατραπούν σε συλλογική συνείδηση που θα απαιτήσει την επαφή -ο θετικό στοιχείο να περάσει από τη μια γενιά την άλλη, από τη μια εποχή στην άλλη, από τον ένα αιώνα στον επόμενο.

Απόσπασμα

Δεν πρέπει να κοιμήθηκα παραπάνω από καμιάν ωρίτσα. Με ξυπνήσανε οι φασαρίες απέξω, κι ενώ γλάρωνα, ένας πυροβολισμός μου ΄κοψε τη χολή και βρικολάκιασα. Άρχισα να στριφογυρνάω με τις παλάμες σφιχτά στα αυτιά μου, αλλά ούτε κι έτσι κατάφερα να ησυχάσω. Οι μπινέδες, ουρλιάζανε όλη νύχτα! Τι διάολο γινότανε, δεν είχα καταλάβει ακόμα. Μου καρφώθηκε μήπως μέσα στον πανικό είχε ξεσπάσει κάνας πόλεμος…. Όπως και να ‘χε, μου ‘ρθε μια δυο φορές να βγω στο παράθυρο και ν΄ αρχίσω να τους φωνάζω ν΄ αφήσουνε τις μάχες νυχτιάτικα. Αλλά μόλις κόλλησα το πιο αγριεμένο βλέμμα μου στο τζάμι, είδα παντού φωτιές και τελικά γύρισα στο κρεβάτι μου, μη φάω καμιάν αδέσποτη

(Δημοσιεύτηκε στο ένθετο για το βιβλίο του Ελεύθερου Τύπου της Κυριακής 23/12/2007)

Βιβλία για εφηβικές ανησυχίες

Τα βιβλία για μεγάλα παιδιά και εφήβους, για να αναγνώστες δηλαδή που βρίσκονται σε εκείνη την χρονική περίοδο της ζωής του όπου ανακαλύπτουν τη συνειδητή ένταξη του «εγώ» στο κοινωνικό σύνολο, είναι βιβλία που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Κι αυτό γιατί θα πρέπει να συνδυάζουν την άρτια, όσο και πλούσια γλωσσική οντότητα με την περιγραφή συνθηκών, συναισθημάτων και γεγονότων με τρόπο που ενώ θα είναι απλώς δεν θα απλουστεύει.
Ο έφηβος είναι ο πιο απαιτητικός αναγνώστης. Πίσω από την επαναστατικότητά του, πίσω από ακόμα και την δήθεν αδιαφορία του, είναι ένα πλάσμα που σπαράσσεται ανάμεσα στα “θέλω” και τα “πρέπει”, ανάμεσα στο “εγώ” και ο “άλλος”, ανάμεσα στην ανεξαρτησία και τη σκλαβιά των συναισθημάτων.
Το βιβλίο που θα τον αγγίξει πρέπει να είναι στο ίδιο ύψος με εκείνον, αλλά παράλληλα να μπορεί να τον σπρώξει και λίγο πιο πάνω. Λίγο όμως –τόσο ώστε να μη το φοβηθεί, αλλά ούτε και τόσο λίγο ώστε να αισθανθεί πως τον απαξιώνει.
Το εφηβικό βιβλίο δεν είναι από τα πλέον διαδεδομένα ήδη βιβλίου στην Ελλάδα. Κι αυτό όχι γιατί οι έφηβοί μας διαφέρουν σε κάτι ουσιαστικό από τους εφήβους των άλλων χωρών της Δύσης. Αλλά γιατί το εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν τους βοηθά να ανακαλύψουν τη χαρά του εξωσχολικού αναγνώσματος, μα αντίθετα λες και τους περιορίζει τόσο τον ελεύθερο χρόνο, ώστε να μην υπάρχει ούτε λεπτό της μέρας για τη χαρά της ανάγνωσης.
Εντούτοις κυκλοφορούν βιβλία εφηβικά, γραμμένα από έλληνες και ξένους συγγραφείς. Αν τα περισσότερα από αυτά πληρούν τους όρους ενός καλού λογοτεχνικού έργου ή ενός βιβλίου γνώσεων, αυτό καλό θα ήταν να το εξετάζαμε προτού προχωρήσουμε στην όποια επιλογή μας.

Λότη Πέτροβιτς – Ανδρουτσοπούλου
«Ο καιρός της σοκολάτας»
Εκδόσεις Πατάκη

Το διήγημα –ισχυρίζονται κάποιοι- πως δεν το αγαπούν και τόσο οι αναγνώστες. Δεν ξέρω αν αυτό ισχύει ή όχι, πάντως για τους εφήβους η σύντομη φόρμα του διηγήματος τους δημιουργεί μια αίσθηση μη άγχους. Μπορούν σε λίγο χρόνο να ολοκληρώσουν την ανάγνωση μιας ιστορίας, μπορεί να συνεχίσουν όποτε θέλουν με την ανάγνωση της επόμενης, χωρίς να κινδυνεύουν να έχουν ξεχάσει το τι είχε στις προηγούμενες σελίδες συμβεί.
Η Λότη Πέτροβιτς – Ανδρουτσοπούλου έχει γράψει κυρίως μυθιστορήματα, αλλά έχει επίσης δείξει τις ικανότητές της και στη πιο σύντομη φόρμα του διηγήματος όσο και του παραμυθιού.
Συλλογή διηγημάτων αυτό το τελευταίο της βιβλίο, που όμως λες και όλα τους συνθέτουν ένα ελλειπτικό μυθιστόρημα.
Χρόνος ενιαίος σε όλα –η περίοδος του Β Παγκόσμιου Πολέμου και της Κατοχής. Κεντρικό πρόσωπο –αφηγητής, σε όλα τα διηγήματα το ίδιο* η συγγραφέας όταν ήταν κορίτσι και ζούσε τα γεγονότα εκείνης της εποχής. Και γύρω της πρόσωπα της οικογένειά της, της γειτονιάς της –τα Εξάρχεια του τότε έχουν αρκετές φορές περιγραφεί από την Λότη Πέτροβιτς – Ανδρουτσοπούλου.
Θα χαρακτήριζα τα διηγήματα της συλλογής ως ιστορικά. Κι αυτό όχι γιατί δεν έχουν και μάλιστα σε έντονο βαθμό περιγραφές συναισθημάτων και σχέσεων, αλλά γιατί με ευαίσθητο τρόπο καταγράφουν μια εποχή και τους ανθρώπους της. Η ιστορία δεν έχει να κάνει μόνο με τους πρωταγωνιστές της, αλλά και με τους απλούς καθημερινούς αποδέχτες της, αυτούς που ίσως δεν τη διαμορφώνουν, μα τη βιώνουν και εν τέλει μετατρέπουν το ότι έχει συμβεί σε εμπειρία επέμβασης στο μέλλον –με άλλα λόγια σε μνήμη.
Έργο ώριμο, γι αυτό απλό, ανθρώπινο, τρυφερό.



Graham Gardner
Ποιος είναι ο Έλλιοτ;
Μετάφραση : Κώστια Κοντολέων
Εκδόσεις Ψυχογιός

Ο Έλλιοτ είναι ένα αγόρι που με την οικογένεια του μετακομίζει σε μια καινούργια πόλη και σε καινούργιο, βέβαια, σχολείο. Στο προηγούμενο σχολείο του είχε πέσει πολλές φορές θύμα βίας από συμμαθητές του αλλά τώρα πιστεύει πως τα πράγματα θα πάνε καλύτερα και πως θα κάνει μια καινούργια αρχή. Εναποθέτει πολλές ελπίδες στις σχέσεις του με τους νέους του συμμαθητές, καθώς η οικογένειά του αργά, μα σταθερά διαλύεται –η μητέρα δουλεύει για να τους συντηρεί, καθώς ο άνεργος πατέρας ολοένα και περισσότερο γίνεται βίαιος. Όμως σύντομα θα ανακαλύψει πως μαθητές με κτηνώδικες συμπεριφορές υπάρχουν παντού στον κόσμο και σε όλα τα σχολεία. Και πως εκείνοι στο καινούργιο του σχολείο είναι πολύ χειρότεροι από το προηγούμενο. Υπάρχει μια ομάδα παιδιών οι Φύλακες που έχουν καταφέρει να έχουν κάτω από τον έλεγχο τους σχεδόν όλα τα παιδιά του σχολείου με πράξεις που προκαλούν τον τρόμο τους. Ο Έλλιοτ θα μπει στο στόχαστρο τους, θα τον προσκαλέσουν αρχικά να γίνει μέλος της ομάδας τους μια τιμή που επιφυλάσσουν σε λίγους όμως για να γίνει αυτό θα πρέπει πρώτα να υποδείξει ο ίδιος ποιο θα είναι το επόμενο θύμα που θα βάλουν στο στόχαστρο. Ο Έλλιοτ για πρώτη φορά στη ζωή του νοιώθει πως έχει δύναμη, αλλά αναρωτιέται αν θα μπορέσει να κάνει σε άλλους αυτά που του έκαναν εκείνου.
Μυθιστόρημα τολμηρό, αγγίζει με θάρρος το πρόβλημα της βίας μέσα στα σχολεία. Χαρακτήρες σύνθετοι όσο και ζωντανοί.


Φράνσις Χάρντινγκ
Η μαγίστρα των λέξεων
Μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου

Η Μόσκα Μάι ζει σ’ ένα σκοτεινό βασίλειο που σπαράσσεται από διαμάχες και αγωνίζεται να εδραιώσει την ειρήνη μετά από χρόνια εμφυλίου πολέμου και θρησκευτικής τυραννίας. Ο πατέρας της ήταν ένας αγωνιστής του πνεύματος, που έγραφε βιβλία υπερασπιζόμενος την ελευθερία και την ανεξιθρησκία. Γι αυτόν το λόγο, είχε εξοριστεί σ’ ένα τρισάθλιο χωριό όπου και μεγαλώνει μόνος την κόρη του, μετά το θάνατο της γυναίκας του κατά τη γέννα. Έτσι, η Μόσκα μαθαίνει κάτι που ελάχιστοι κατέχουν στο βασίλειο: μαθαίνει γράμματα. Με τον καιρό, οι λέξεις γίνονται η μοναδική της πίστη και αγάπη. Ο κόσμος της όλος.
Όταν θα χάσει και τον πατέρα της κι η ζωή της θα βουλιάξει μέσα στην αθλιότητα και στη σιωπή, οι λέξεις, και πιο πολύ οι λέξεις οι τυπωμένες στο χαρτί, αποκτούν γι’ αυτήν περισσότερη ζωντάνια και ομορφιά απ’ την πραγματικότητα γύρω της. Θα τις αγαπήσει, θα τις πιστέψει και θα τις ακολουθήσει.
Έτσι, αποφασίζει ν’ ανοίξει τα φτερά της για να βρει μια καλύτερη ζωή στην πόλη
Η πόλη, ωστόσο, βρίσκεται σε μεγάλη αναταραχή: κάποιοι τυπώνουν παράνομα επαναστατικά φυλλάδια που ξεσηκώνουν τους πολίτες.
Όλα τα ισχυρά σινάφια βρίσκονται σε διαμάχη μεταξύ τους, προσπαθώντας να εντοπίσουν το παράνομο τυπογραφείο. Μέχρι που οι συνωμοσίες, οι προδοσίες και οι πανουργίες φτάνουν στο φόνο, και η μικρή μαγίστρα των λέξεων γίνεται, άθελά της, η ηρωίδα ενός επαναστατικού κινήματος.
Ένα ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα όπου το μυστήριο και η δράση συνυπάρχουν με το νόημα της ελεύθερης σκέψης.


Το μήλο της γνώσης
Κείμενα Odile Gandon
Εικονογράφηση: Buster Bone, Stephane Kiehl, Pascal Lemaitre
Μετάφραση: Έφη Πύρπασου
Εκδόσεις Καστανιώτη

Ο έφηβος θέλει να γνωρίζει με τρόπο ουσιαστικό και υπεύθυνο, αλλά και παράλληλα εύστροφο και ευέλικτο το τι συμβαίνει γύρω του. Κοινωνικά ζητήματα, πολιτικά θέματα, οικονομικές απόψεις, οικολογικές προτάσεις –όλα όσα από τους ενήλικες διαμορφώνονται, αλλά στους τωρινούς έφηβους και αυριανούς ενήλικες κυρίως αφορούν.
Δύσκολο να μιλήσεις για όλα αυτά χωρίς να χρησιμοποιείς γλώσσα ψυχρή, χωρίς να ξεχνάς να μην γίνεσαι βαρετός ή διδακτικός.
Το συγκεκριμένο βιβλίο είναι ένα απόλυτα «πρόσχαρο» προϊόν της επιστημονικής σκέψης, της εκπαιδευτικής πείρας και του εκδοτικού σχεδιασμού.
Περιλαμβάνει έξι ενότητες – ο κόσμος σήμερα, ζούμε μαζί, θεμελιώνοντας την ειρήνη, χτίζοντας ένα κόσμο πιο δίκαιο, προστατεύοντας τον πλανήτη, διαφυλάσσοντας την πολιτισμική πολυμορφία. Έξι ενότητες που αναλύουν συνθήκες και καταστάσεις, προτείνουν τρόπους αντίδρασης, αλλά και δρόμους προβληματισμού. Παράλληλα παρέχουν γνώσεις και καταθέτουν στοιχεία.
Έξι προκλήσεις για τον νέο άνθρωπο που καθώς ο κόσμος γίνεται ολοένα και πιο πολύπλοκος, αυτός θα πρέπει για να μπορέσει όχι μόνο μέσα σε αυτόν να ζήσει, αλλά και να τον βελτιώσει, θα πρέπει να κατανοήσει και να αποφασίσει. Ο αποτελεσματικός πολίτης του 21ου αιώνα, είναι ο πολίτης που θα έχει άποψη.
Με έξυπνη σελιδοποίηση, ευρηματική και πολύμορφη εικονογράφηση, με πίνακες, λεξιλόγια και φωτογραφίες το βιβλίο αυτό καταφέρνει να γίνει και ελκυστικό και αποτελεσματικό.
Τελικά ο αναγνώστης του –έφηβος, αλλά και ενήλικας- αποκτά άποψη τεκμηριωμένη, προβληματισμούς ουσιαστικούς. Την γνώση που χρειάζονται οι μαθητευόμενοι πολίτες του κόσμου.

(Δημοσιεύτηκε στο ένθετο για το βιβλίο του Ελεύθερου Τύπου της Κυριακής)