Συνάντηση 3η

Bernini

Παιδί κιόλας τού υποτάχθηκα.
Μ'όλα του αινίγματος τα αιμοφόρα αγγεία.

Αθηνά Παπαδάκη

Εύα και Έρση

Έρση Σωτηροπούλου

"Εύα"

Μυθιστόρημα

Εκδόσεις Πατάκη

Πριν από κάποια χρόνια –τότε που η Ελλάδα ήταν τιμώμενη χώρα στη Διεθνή

Έκθεση Βιβλίου της Φραγκφούρτης- μια ομάδα ελλήνων συγγραφέων, κριτικών και δημοσιογράφων είναι μέσα στο πούλμαν που τους μεταφέρει από το ξενοδοχείο στην Έκθεση.
Κουβέντες διάφορες ακούγονται μέσα στο αυτοκίνητο γύρω από βιβλία και εκδοτικά γεγονότα, όταν ένας κριτικός (γνωστός για τις κάπως εξεζητημένες απόψεις του) απευθύνεται σε συγγραφέα (από αυτές που είναι γνωστές για την κάπως τολμηρή χρήση της γλώσσας) και της λέει: «Γράφεις καλά, αλλά το πρόβλημα με σένα είναι πως δεν έχεις τι να πεις!»
Αυτή η στιχομυθία μου ήρθε στο νου όταν βρέθηκα ανάμεσα σε δυο αναγνώστες του μυθιστορήματος «Εύα» της Έρσης Σωτηροπούλου, που συζητούσαν γι αυτό και εξέφραζαν δυο διαφορετικές απόψεις.
Η Σωτηροπούλου –δήλωνε ο ένας- ξέρει να χειρίζεται με μεγάλη μαεστρία τη γλώσσα, ξέρει να περιγράφει σύνθετες καταστάσεις και υπαρξιακά αδιέξοδα. Στήνει ατμόσφαιρα. Ανακαλύπτει ευρήματα –όπως εδώ την τόσο δυνατή περιγραφή της σχέσης της ηρωίδας με τον κλέφτη της τσάντας της.
Αλλά –τον διέκοψε ο δεύτερος- όλα αυτά μένουν κάπως μετέωρα, χωρίς να καταφέρνουν να ενώσουν το κεντρικό πρόσωπο με αυτόν που διαβάζει την εξιστόρηση της ζωής του.
Κι αυτό –συνέχισε ο μη ικανοποιημένος αναγνώστης- γιατί τα όσα η Έρση Σωτηροπούλου περιγράφει λες και δεν έχουν παρελθόν, αλλά από κάποιο απλώς δηλωμένο χτες φτάνουν σε ένα άλλο δηλωμένο τώρα.
Μια και βέβαια κάτι τέτοιο ισχύει –ο πρώτος αναγνώστης πήρε και πάλι τον λόγο- και ισχύει μετά από απόφαση της ίδιας της συγγραφέα, μιας και με αυτόν τον τρόπο ίσως να καταγράφεται αποτελεσματικότερα η αποσπασματικότητα που διέπει τις σημερινές σχέσεις και κατ΄ επέκταση τον κάθε σημερινό άνθρωπο. Η αποσπασματικότητα, λοιπόν, της αφήγησης συνοδεύει μια αντίστοιχη αλλοτρίωση συναισθημάτων.
Δεν θέλησα να πάρω αμέσως θέση. Δυο αναγνώσεις, λοιπόν, του ίδιου έργου; -αναρωτήθηκα. Γιατί όχι;
Προσωπικά, πάντως, οφείλω να ομολογήσω, πως κινήθηκα ανάμεσα και στις δυο απόψεις. Η Εύα ήταν στιγμές που με τράβαγε κοντά της κι ήταν πάλι άλλες που λες και με έσπρωχνε έξω από τη ζωή της. Εντούτοις δεν μπόρεσα για μια ακόμα φορά να μη θαυμάσω το ταλέντο της Έρσης Σωτηροπούλου –εκείνες τις περιγραφές του νοσοκομείου, από τη μια αποστασιοποιημένες και από την άλλη σπαραχτικές, δεν τις συναντά κανείς εύκολα σε σημερινά μυθιστορήματα.
Όσο, δε, αφορά, τις απόψεις και τις κρίσεις των δυο αναγνωστών που, σχεδόν, μου τις εξομολογήθηκαν…
Τους χαμογέλασα και «Από ένα σημείο και πέρα όλα υποκειμενικά στη λογοτεχνία», τους είπα.
Ελπίζω να τους έπεισα.

Συνάντηση 2η

Lucian Freud

Μὰ ποιὸς τὸ ξέρει ἄν, μία στιγμὴ βρισκόσουνα
κάπου ποὺ νὰ μὲ βλέπεις ὅταν γέρνω
καὶ σκύβω μαζωχτὴ κάτω ἀπὸ τἄγριο
χτύπημα, τὶς στριγγὲς φωνὲς ποὺ σέρνω

ἂν ἄκουες, καὶ στοῦ πόνου τὸ ξεχείλισμα
τὸ δόσιμο στὸ ξέψυχο μεθύσι,
τὰ δάκρια, ὤ, θὰ μ᾿ ἀρνιόσουν ὅλα ἂν τἄβλεπες.
Κι᾿ ὅμως μου λὲς πὼς μ᾿ ἔχεις ἀγαπήσει.

Μαρία Πολυδούρη

Συγγραφείς με δυο πρόσωπα

Τον τελευταίο καιρό προβάλεται ιδιαίτερα από τα διάφορα έντυπα που ασχολούνται με το βιβλίο, το γεγονός πως κάποιοι συγγραφείς γνωστοί στο χώρο της λογοτεχνίας για ενήλικες, ασχολούνται και με την παιδική λογοτεχνία.

Καθόλου άσχημο το γεγονός και αληθινά έχει πάντα ενδιαφέρον να δει κανείς πως ένας συγγραφέας εκφράζεται όταν απευθύνεται σε ενήλικο και πως σε ανήλικο αναγνώστη.

Απλώς μου κάνει εντύπωση πως αυτό το γεγονός αντιμετωπίζεται a priori θετικά -δηλαδή οι δημοσιογράφοι θεωρούν δεδομένο πως τα παιδικά βιβλία αυτών των συγγραφέων είναι καλά και άξια να απασχολήσουν τις στήλες αυτών των εντύπων.

Και ακόμα μου κάνει εντύπωση πως το ακριβώς αντίθετο όταν συμβαίνει, δεν τυχαίνει τις ίδιας μεταχείρησης. Δηλαδή όταν συγγραφείς γνωστοί κυρίως στο χώρο της παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας, εκδώσουν έργο που απευθύνεται σε ένα ενήλικο κοινό, οι ίδιοι δημοσιογράφοι καθόλου δεν ασχολούνται μαζί τους, ως να είναι a priori κι αυτό δεδομένο πως τα έργα τους δεν έχουν ιδιαίτερη αξία.

Πρόσφατα, σε έντυπο που ασχολείται με το βιβλίο και μόνο, δημοσιεύτηκε άρθρο όπου αναφέρονται όλοι σχεδόν οι συγγραφέις για ενήλικες που έχουν γράψει και βιβλία για παιδιά. Από τον πιο πρόσφατο Τατσόπουλο έως την παλαιότερη Αμάντα Μιχαλοπούλου, από την Λένα Διβάνη και την Σώτη Τριανταφύλλου έως τον Χατζόπουλου -Κορτώ και τον Αλέξη Σταμάτη, μα και τον Γιάννη Κοντό.

Ευτυχώς η συντάκτρια του ανέφερε και τον Πάντελή Καλιότσο που έχει μια παράλληλη παρουσία και στα δυο είδη της λογοτεχνίας.

Θεωρώ πως η ιδέα μιας τέτοιας παρουσιάσης έχει σαφέστατα δημοσιογραφικό ενδιαφερον. Αλλά γιατί δεν έχει και δεν είχε ποτέ ένα αντίστοιχο ενδιαφέρον και το αντίστροφο; Γιατί κανείς ποτέ δεν σκέφτηκε να γράψει πως υπάρχουν και συγγραφείς που όντας γνωστά και άξια ονόματα της παιδικής / εφηβικής λογοτεχνίας, έδωσαν εξίσου άξια έργα και για μεγάλους -να θυμήσω την Τούλα Τίγκα, τη Λότη Πέτροβιτς, τη Γαλάτεια Σουρέλη, την Ελένη Σαραντίτη, την Αθηνά Παπαδάκη, την Παυλίνα Παμπούδη...

Ένα ακόμα φαινόμενο επιβεβαίωσης πως η λογοτεχνία που γράφεται για παιδιά δεν εκτιμάται από εκείνους που γράφουν σχετικά με το βιβλίο στα διάφορα έντυπα;

Μάλλον ναι. Τί άλλο να υποθέσω.

Αλλά επειδή κάτι δεν το γνωρίζω δε σημαίνει πως και το απαξιώνω.

Κι ότι χωρίς να είμαι γνωστής επαρκής το προβάλω, δε σημαίνει πως αποφεύγω τον κίνδυνο να θεωρηθεί πως μεροληπτώ, αλλά και εκθέτομαι σε ατόπημα.

(Για να μη παρεξηγηθώ ας δηλώσω πως τα πιο πάνω δεν αισθάνομαι πως αφορούν εμένα και τα βιλία μου. Εγώ σχεδόν ταυτόχρονα παρουσιάστηκα τόσο στο χώρο της λογοτεχνίας για παιδιά όσο και σε αυτόν της λογοτεχνίας για μεγάλους και πως χωρίς να θεωρώ πως η κριτική έχει ιδιαίτερα προσέξει το ενήλικο έργο μου, δεν μπορώ και να ισχυριστώ πως το έχει αγνοήσει)

Συνάντηση 1η

Francis Bacon

Κοιτάζω τα μάτια* μήτε ανοιχτά μήτε κλειστά

μιλώ στο στόμα που ΄λο γυρεύει να μιλήσει

κρατώ τα μάγουλα πουξεπέρασαν το δέρμα.

Δεν έχω άλλη δύναμη...

Γιώργος Σεφέρης

Στην κάμαρα...

Κι ὅταν σὲ ρωτήσουνε τὴ χαραυγὴ οἱ γειτόνοι,

γιὰ ποιὸ λόγο σφάλισες, ἄχ! πές τους, νὰ χαρεῖς,

πές τους πὼς στὴν κάμαρα φοβᾶσαι ἅμα νυχτώνει,

κι ἔπεσες καὶ πλάγιασες νωρίς, τ᾿ ἀκοῦς; Νωρίς!

Ναπολέων Λαπαθιώτης, "Κλείσε τα παράθυρα" (απόσπασμα)

Πρόσκληση